Anakart Rehberi

In Makale by Haluk SekendizLeave a Comment

Anakart nedir? Anakartların üzerindeki merak ettiğiniz temel bileşenlerin hepsini hazırladığımız bu detaylı rehber ile öğrenebilirsiniz.

Anakart  Nedir?

Anakart Rehberi (1)

En basit anlatımla anakart: üzerine takılan işlemci, bellek, ekran kartı gibi bileşenler arası koordinasyonu sağlayan, genişleme, giriş/çıkış yuvalarına sahip ve bir yongaseti tarafından kontrol edilen baskılı devre kartıdır.

Tüm anakartlar bir yongasetine yada diğer adıyla “Chipset’e” sahiptir. Yongaseti, anakart üzerinde kullanılacak işlemci yanında desteklenen harici ve dahili protokolleri belirler. Bunlar temel olarak: SATA2/3, eSATA, USB 2.0/3.0, Gigabit LAN ve PCIe veriyolu hatları gibi iletişim standartlardır. Bunun yanında anakartlar, barındırdıkları AMD yada Intel üretimi yongasetleri ile anılır.

Anakartın modeline bağlı olarak genişleme yuva sayıları değişiklik gösterir. Giriş seviyesi anakartlarda genel olarak bir PCIex16 ve birkaç PCIex 2/4 yuvası bulunur. Üst düzey anakartlarda ise-ki buna AMD’nin 990FX ve Intel’in X79 yongasetli anakartlar dahil olmak üzere üç, dört, hatta yedi adede kadar PCIex16 yuvası yer alır. Öte yandan PCIex16 yuva sayısının fazla olması, o sayıda ekran kartı kullanacağınız anlamına gelmesin, buna; işlemciye gömülü PCI kontrolcüsü ve anakartın tasarımı karar verir. Ancak güncel modeller en azından çift yada üç kartla yapılan SLI ve CrossFire kombinasyonlarını sorunsuz bir şekilde destekliyor.

Şu an güncel yongasetleri SATA 6GB/s ve USB 3.0 standartları ile uyumlu. SATA ve USB yuvaların sayısı, genişleme yuvalarında olduğu gibi anakartın marka/modeline göre değişiklik gösterir. İlave olarak yeni nesil anakartlara dahil edilen Wi-Fi, Bluetooth yanında mSATA ve Mini PCIe yuvaları gibi ekstralar, kullanıcılara anakart üzerine daha fazla arayüz kullanma imkanı sunuyor.

Ebatlar, anakartın nerede ve hangi amaçla kullanılacağını belirleyen önemli bir faktördür. Şu an ATX, Micro-ATX, Mini-ITX, Nano-ITX ve Pico-ITX’in yanında, Intel X79 yongasetli pek çok modelin sahip olduğu EATX ve server sistemlerde kullanılan çift işlemci destekli XL-ATX form faktörleri piyasada bulunan seçenekler arasındadır. Kullanıcılar genellikle oyun sistemleri için ATX yada Micro-ATX modelleri tercih ederken, HTPC (Theatre Personal Computer-Ev Sinema Sistemi) tarzı çokluortam sistemleri için Mini-ITX versiyonlara yönelir. Ofis ve profesyonel kullanımlarda tercih ATX ve EATX anakartlardan yanadır.

Anakart Bileşenleri

Anakart Rehberi (14)

1- İşlemci yuvası

2- Bellek yuvaları

3- Fan bağlantı soketleri

4- Açma/kapama, reset ve hızaşırtma butonları

5- 24 pin güç giriş yuvası

6- Voltaj ölçüm noktaları

7- PCIe slotları için ilave 8 pin güç giriş yuvası

8- Hata gösterge paneli

9- USB 3.0 yuvası

10- Yongaseti ve soğutucusu

11- SATA yuvaları

12- Multi BIOS switch’i

13- USB 2.0 yuvaları

14- GO2BIOS butonu

15- Kasa ön panel bağlantı yuvaları

16- Voice Genie konnektörü

17- TMP konnektörü

18- Dahili ses çıkış/mikrofon giriş yuvası

19- PCIex16 yuvaları

20- PCIex1 yuvaları

21- Super Ferrit boğucu bobinler

22- Arka panel çıkışları

23- Anakart ilave 8 pin güç giriş yuvası

24- MOSFET soğutucuları

Yongaseti

Anakart Rehberi (6)

Yongaseti yada diğer adıyla “Chipset”, anakartın üzerindeki temel ve tümleşik arabirimleri yöneten ve bunlar arasındaki veri akışını sağlayan bir tür kontrolördür.

Intel anakartlarda kullanılan işlemciler, yongasetine bir zamanlar dahil olan kuzey köprüsü işlevlerini (bellek kontrolcüsü, PCIe kontrolcüsü gibi) bünyelerinde toplamışlardır. Dolayısıyla yeni nesil Intel anakartların tamamında “yongaseti” olarak iki değil, sadece tek bir yonga bulunur. AMD tarafında ise durum biraz karışık. AMD’nin AM2+ ve AM3+ işlemcileri ile uyumlu anakartlarda kullanılan AMD 990FX/SB950 yongasetinden örnek verirsek: 990FX yongası PCIe veriyolu trafiğini kontrol ederken, SB950 yongası USB, SATA, Gigabit Ethernet ve HD Audio gibi arayüzleri yönetir. Ancak AMD’nin yeni nesil FM1 ve FM2 soket yapısına sahip anakartlarda bulunan tek yongaseti (örneğin: A85), AM3+ destekli anakartlardaki çift yongasetinin yaptığı işi tek başına gerçekleştiriyor. Intel’in yeni nesil Z87 yongaseti, selefi Z77 gibi USB 3.0 protokolüne doğal destek sağlıyor. AMD’de ise FM1 soket yapısındaki A85 yongasetli anakartlar ile doğal USB 3.0’a geçişi bir süre önce sağlanmıştı. USB 3.0, USB 2.0’a göre 10 kat daha fazla performans gösteren bir arayüz. Yongasetine ilave edilen diğer bir özellikte, sabit sürücülerin (HDD, SSD) bağlandığı SATA 2.0 ve SATA 3.0 kontrolü. Yongasetleri özellikle, saniyede ortalama 550MB ver aktarımı sağlayan SSD sürücülerin ihtiyaç duyduğu hızı bünyelerinde barındırıyor.

Doğal USB 3.0 ve SATA3/Gbps arayüzleri haricinde Intel Z87 yongasetli anakartlarda, minimum 18.6, maksimum 64 GB sığalı SSD ile, üzerine işletim sistemi yüklenen mekanik diske önbellekleme yapan Intel Smart Response teknolojisi, PCIe 3.0 spesifikasyonu, birden fazla sabit sürücünün (HDD, SSD) birbirine bağlanıp yüksek hız ve güvenliğinin sağlandığı RAID kombinasyonları ve işlemciye gömülü dahili grafik arabirimi için görüntü çıkışları yer alıyor. AMD anakartlarda ise PCIe spesifikasyonu hala 2.0’la sınırlı. Bunun yanında SATA3, USB 3.0, RAID gibi temel arayüzlere sahipler.

Intel Z87 yongaseti:

Anakart Rehberi (11)

İşlemci Yuvası

Anakart Rehberi (2)

İşlemci yuvası, anakarta hangi işlemciyi takabileceğinizi belirleyen önemli bir unsurdur. Bu yuvalar, Intel’de LGA1156, 1155, 1150, 2011, AMD’de ise AM2, AM3+ ve FM2 gibi tanımlamalarla sınıflandırılır.

İki büyük işlemci üreticisi olan Intel ve AMD, belirli dönemlerde işlemci mimarisindeki gelişmeler nedeniyle soket yapılarında da doğal olarak değişime giderler. Ara geçiş olarak tanımladığımız ve üretim teknolojisinin aynı kaldığı (örneğin: 22nm gibi) dönemlerdeki soket yapısında yapılan rötuşlar, genellikle firmaların pazarlama stratejilerinden öteye gitmez. Yani: 22 nm üretim teknolojisi ile üretilen LGA 1155 uyumlu Ivy Bridge’den sonra, yine aynı üretim teknolojisine sahip hafif makyajlanmış LGA 1150 soket yapısına terfi ettirilen Haswell’de olduğu gibi.

Anakartlardaki işlemci yuvaları aynı işlemcilerde olduğu gibi; Intel için LGA, AMD’de de ise AMXX olarak tanımlanır. “LGA” tanımlamasında sonra gelen rakamlar, işlemci üzerinde kaç adet temas yüzeyinin olduğunu gösterir. Örneğin; LGA1150’de 1150 tane temas noktası yer alıyorken, LGA2011’de bu sayı 2011’dir. Klasik pinli; yani pinlerin işlemci üzerinde yer aldığı AMD tarafında ise AM2+ işlemciler 940, AM3+ modeller 938 adet pine sahiptir.

Intel anakartlarda, işlemci yuvasının çevresinde bulunan 4 adet küçük delik, soğutucu montajının yapılması için kullanılır. AMD’de, işlemcinin kuzey ve güneyinde yer alan plastik parçalar yardımıyla soğutucu anakart üzerine yerleştirilir.

Intel tabanlı anakartlarda, işlemcinin anakarta temas noktaları olan sabit pinler oldukça hassas bir yapıya sahiptir. Bu nedenle kullanıcıların işlemci takılması/çıkartılması ve termal macun sürülmesi aşamalarında son derece dikkatli olmalıdır. Pinler çok hassastır ve küçük bir temas sonrası fiziksel olarak kolay bir şekidle hasar görebilirler. AMD işlemcilerde ise; pinler anakartta değil işlemci üzerinde yer aldığı için, pinlerin montaj sırasında hasar görmesi yada kopmaması için dikkatli olunulmalıdır. İşlemci anakarttan çıkartıldıktan sonra, LGA soketli modellerde koruyucu plastik soket kapağının yuvaya mutlaka takılması gerekir. AMD’de, işlemci yuvasına zarar vermeniz olası değil, ancak yapısı gereği pinler kolay bir hasarlanabilir.

Üzerinde pin bulunmayan Intel (sol) ve pinli yapıya sahip AMD (sağ) işlemciler:

IMG_3103