Anasayfa Makale RAM Nedir?

RAM Nedir?

RAM Nedir

Bu yazımızda, bilgisayar bileşenlerinin temel yapı taşlarından biri olan RAM’lerin ne işe yaradığına, türlerine ve performansa olan etkisine bakıyoruz.

Rastgele Erişimli Bellek (Random Access Memory) ya da RAM, bilgisayarlardan akıllı telefonlara, oyun konsollarına varana kadar kullandığımız cihazların en önemli bileşenlerinden biridir. RAM olmasaydı, herhangi bir sistemde neredeyse her işlemi yapmak çok daha yavaş ve zaman alıcı olurdu. Yeteri kadar RAM miktarının olmaması da uygulamalar ya da oynadığınız oyunların düzgün çalışamamasına hatta hiç açılmamasına sebebiyet verebilir.

RAM Nedir?

RAM, bilgisayarınızın ya da akıllı telefonunuzun şu anda ihtiyaç duyduğu tüm bilgileri geçici olarak depolayan, son derece hızlı bir bileşendir. RAM’de bu bilgilere erişmek, SSD gibi kalıcı fakat daha yavaş depolama birimlerinin aksine, inanılmaz derecede hızlıdır.

RAM’ler, temelde cihazınızın geçici hafızasıdır. RAM, Windows’taki tüm hizmetler, web tarayıcınız, görüntü düzenleme aracınız veya oynadığınız oyun gibi bilgisayarınızda çalışan her şeyin anlık ihtiyaç duyduğu verileri geçici olarak depolar. Her yeni bir tarayıcı sekmesi açtığınızda ya da oyun esnasında, işlemcinizin gerekli verileri sabit disk ya da Katı Hal Sürücüsü (SSD) gibi daha yavaş belleklerden almasını istemezsiniz. Depolama aygıtları, geçmiş dönemlere kıyasla ciddi anlamda hızlanmış olsalar da hâlâ RAM’lerden yavaştır.

RAM’de bulunan veriler, belleğin herhangi bir yerinden neredeyse aynı hızda okunabilir. Sisteminize kabloyla değil soketle bağlantılı olduğundan, gerçek ya da kayda değer bir gecikme yoktur.

Ancak RAM’ler, her şeyi sonsuza dek hatırlayamazlar. Bu, “uçucu” bir teknolojidir. Yani sisteminiz kapandığında ya da gücü kesildiğinde, RAM’in içinde bulunan veri unutulur, bir nevi silinir. Bu, sistem günlük olarak yaptığı çok sayıda yüksek hızlı görevin üstesinden gelmek için mükemmeldir. Ancak bu, aynı zamanda sabit diskler ya da SSD’ler gibi yavaş, ama veriyi sonsuza kadar tutan depolama birimlerine de ihtiyacı gerektirir.

ram modülleri
RAM Modülleri

Farklı RAM Türleri

RAM, bellek gibi tüm türler için ortak kullanılan bir terimdir. İnsanlar RAM veya bellek hakkında tartıştıklarında, konu çoğu zaman teknik olarak DRAM (Dinamik Rastgele Erişimli Bellek) veya daha modern sistemlerdeki SDRAM (Senkronize Dinamik Rastgele Erişim Bellek) ile ilgilidir. Terminoloji teknik özelliklerden önemli değildir ancak terimlerin, konuşma dilinde nispeten değiştirilebilir olduğunu bilmek faydalı olabilir.

Günümüzde satılan en yaygın RAM türü DDR4’tür. Ancak eski sistemlerde DDR3 hatta DDR2 bile görmek mümkündür. Rakamlar, RAM modülünün hangi nesil baz alınarak üretildiğini gösterir, bir nevi işlemcilerdeki nesil gösterimleri gibi. Her yeni nesil daha yüksek bant genişliği ve daha yüksek hızlar sunar. Daha yüksek hız, daha yüksek bir megahertz (MHz) değeri demektir. Her neslin de fiziksel farklılıkları vardır, bu yüzden birbirlerinin yerine kullanılamazlar.

Başka bir RAM türü, özellikle de video oyunları ve ekran kartları alanlarında, VRAM veya Video-RAM’dir. Grafik kartındaki belleği belirtmek için kullanılır. İlk zamanlarda tek başına bir teknoloji ürünü olmasa da günümüzde grafik kartlarının ayrılmaz bir parçasıdır. Oyun konsollarında sistem belleğini de temsil edebilir. Fakat her iki durumda da ekran kartı için özel olarak ayrılmış belleği temsil etmektedir. Yaygın olarak DDR ya da GDDR türleri kullanılır. Yeni nesillerde ise genellikle GDDR6’dır.

Çoğu modern ekran kartı GDDR6 türü bellek kullanır. Ancak bazı ekran kartları, farklı bellek türleri kullanabilir. HBM (Yüksek Bant Genişlikli Bellek) de bunlardan biridir. HBM’in kendine has performans avantajları vardır. Fakat üretim maliyetleri yüksektir ve tedarik edilebilirliği, GDDR belleklere göre daha zordur.

ekran kartı Vram
GPU çekirdeği ve VRAM modülleri

Bellek Kapasitesi Her Şey Değildir

RAM alırken en önemli unsur, ne kadar kapasiteye ihtiyacınız olduğudur. Asgari bir miktar, işletim sistemini çalıştırmak ve ayakta tutmak için gereklidir. Yine bir miktar da internette gezinmek, video izlemek ya da oyun oynamak için gereklidir. RAM miktarları ilk zamanlarında birkaç MB (Megabyte) seviyesinde belirlense de günümüzde RAM’ler GB (Gigabyte) seviyelerine çıkmıştır. Minimum RAM gereksinimi 4 ila 8 arasında değişse de modern bir render ya da oyun sisteminde 16 GB RAM yavaş yavaş gereklilik haline gelmiştir.

Minimum değerinin üstünde RAM’e sahip olmak avantajlıdır zira darboğazları önler, aynı anda birden çok işlem yapmanıza olanak sağlar, ilerde daya yüksek RAM isteyen uygulamaları rahatlıkla açabilmenize olanak tanır. Ama tabii ki de bunun da bir sınırı vardır ve RAM miktarını arttırmak bir noktadan sonra etki etmeyecektir.

RAM’in tek önemli özelliği boyutu değildir. Daha fazla gigabayt birden fazla uygulamayı aynı anda kullanırken büyük fayda sağlayabilir. Bunun yanında daha hızlı bellek, uygulamalarda ve oyunlarda genel hızı olumlu olarak etkileyecektir.

1 Megabitlik RAM modülü
1 Megabitlik RAM modülü

Saat Hızları, Zamanlamalar ve Bellek Kanalları

İşlemcide olduğu gibi, RAM’lerin de kendilerine has saat hızları vardır. RAM’lerde saat hızı, birkaç başka faktörle birleştirildiğinde, saniyede ne kadar veri işleyebileceğini etkili bir şekilde kontrol eder. Belleğin toplam hızı Bant Genişliği adı altında belirtilir ve saniyede megabayt (MB/s) olarak belirtilir. Ancak son kullanıcı bellekler, geleneksel olarak megahertz (MHz) hızlarıyla pazarlanır.

Tipik bir DDR4 bellek 2133MHz ile 3000MHz hızları arasında çalışır ancak mevcut en hızlı kitler arasında 4800MHz’den yukarı hızlarda çalışabilen bazı bellekler de vardır.

Bu tarz belleklerin DDR4-3000 veya benzeri şekillerde pazarlandığını görebilirsiniz. Bunun yanında, bir de kafa karıştırıcı “PC” etiketi vardır. “PC” ibaresinden sonraki sayı, MHz değerinin 8 ile çarpılıp, çıkan sonucun yuvarlanmasıyla elde edilir; örneğin DDR4-3000 PC-24000.

Zamanlama (Timings) değerleri, RAM performansını ciddi anlamda etkileyen başka bir faktördür fakat RAM’lerin ilk çıktığı yıllar kadar önemli değildir. Bunlar, etkin olarak saat döngüleri arasındaki zamanı belirtir. Bellek hızı arttıkça, zamanlama değerleri de artar. Bu da gecikme değerini düşürür. Genellikle zamanlama değerleri, çizgiyle ayrılmış birkaç sayı vasıtasıyla listelenir. Örnek olarak, 15-15-15-35.

RAM kitleri satın alınırken zamanlama değerleri, sadece yüksek performans ya da en üst seviye oyunculuk isteniyorsa gerçekten önemlidir. Zamanlama değerleri, ortalama tüketiciler için önemli değildir.

Son olarak, RAM kanallarına değinelim. Günümüzde satılan çoğu bellek modülü, çift kanal (dual channel) teknolojisini destekleyecek nitelikte satılmaktadır. Bu, bir bellek yuvası ile işlemcinin bellek kontrolcüsü arasında, bir yerine iki adet veri yolu (bus) bulunduğu anlamına gelmektedir.

Fakat bu tasarım, bazı handikapları da beraberinde getirir. RAM modüllerini bu konfigürasyonda kullanmak için elinizde en az iki adet modül bulunmalı, üstelik bu modüllerin kapasite, saat hızı, zamanlama gibi değerleri de sorun yaşamamak adına birebir aynı olmalıdır. Yüksek seviye RAM modellerinde, daha fazla kanal yapılandırmalarını destekleyen kitler de mevcuttur fakat bunlar çift kanal yerine 4 kanal ve üstü için idealdir.

Günlük kullanımlarda, çok kanallı bellekler performansa bir etki yapmayacaktır. Bunun yanında, çift veya daha fazla kanal desteğinden yararlanmak istiyorsanız, bellek modüllerini anakartınızın doğru slotlarına takmalısınız. Bunun için anakart kitapçığınıza, Technopat rehberine ve sistem toplama videolarımıza bakabilirsiniz.

RAM Ne Kadar Önemli?

RAM son derece önemlidir. Gereğinden az RAM düşük performansa sebebiyet verebilir. Telefon ve tabletlerde, bilgisayarlarda olduğu kadar önemli olmasa da teknoloji geliştikçe RAM miktarı, her cihaz için önemli hale gelmektedir. Ancak yüksek boyutlarda bellek modülleri kullanmak veya yüksek saat hızına sahip modüller kullanmak, sistemin hızını aynı oranda arttırmayacaktır. Unutmayın; RAM, genel denklemin sadece bir parçasıdır.

Bununla birlikte, yeterli boyutta belleğe sahip olmak önemlidir ve yavaş olmayan RAM modüllerine sahip olmak, özellikle karmaşık görüntü veya video düzenleme görevleri veya CPU sınırlı oyunlar oynamak için, iyi bir fikirdir.

Ancak bir bilgisayarın genel performansını artırmak söz konusu olduğunda, maliyetleri de göz önünde bulundurmak gerekir. Daha hızlı bir işlemci veya grafik kartı, sistemin genel hızı üzerinde, genellikle daha hızlı RAM modüllerinden daha büyük bir etki yapar. Bununla birlikte, AMD’nin Ryzen serisi gibi bazı işlemciler, daha hızlı bellekten diğerlerine kıyasla daha fazla fayda elde eder. Technopat olarak sistem tavsiyelerimizi düzenli olarak güncelliyoruz. Bunun yanında Technopat Sosyal platformunda da aklınızdaki soruları sorarak, RAM ve diğer sistem bileşenlerinizi daha iyi seçebilirsiniz.

Herhangi bir bilgisayar, telefon ya da oyun konsolunda en yavaş bileşen, genellikle performansı sınırlayan asıl faktör olur. Bu nedenle yavaş bellekler, sisteminizi ya da cihazınızı yavaşlatabilir. Yoğun bir kullanım düzeniniz olmasa bile, ihtiyacınız olduğundan biraz daha fazla kapasite ve hız, RAM tercihi yapılırken dikkat edilmesi gereken unsurlardan sayılabilir.

Daha güçlü bir bellek için, aralarından seçim yapabileceğiniz çok çeşitli ve farklı farklı hız, boyut ve gecikme konfigürasyonları vardır. Hatta bazıları RGB LED aydınlatmaya da sahiptir!

corsair rgb ram
Corsair RGB RAM