Bilim dünyasının en uzun soluklu laboratuvar deneylerinden biri neredeyse bir asrı geride bırakmaya hazırlanıyor. 1927 yılında Avustralya’da başlatılan ve hala devam eden Pitch Drop Deneyi bilimin bazen ne kadar yavaş ilerlediğini gözler önüne seriyor. Deney yaklaşık 100 yıldır neredeyse fark edilmeyecek kadar yavaş akan tek bir maddeyi izlemeye dayanıyor.
1927’de başlayan ve hala devam eden deney
Pitch Drop Deneyi 1927 yılında Avustralya’daki University of Queensland bünyesinde görev yapan fizikçi Thomas Parnell tarafından başlatıldı. Parnell, katran türevi olan ve bilinen en yoğun akışkanlardan biri kabul edilen zifti kapalı bir huninin içine yerleştirdi. O dönemde gemilerin su geçirmezliğini sağlamak için kullanılan bu madde oda sıcaklığında katı gibi görünmesine rağmen aslında bir akışkan.
Parnell 1930 yılında huninin ucunu kesti ve böylece deney resmen başladı. Zift teorik olarak akmaya başlamıştı. Ancak bu akış günlük hayatta alışık olunan sıvılardan tamamen farklıydı. Suya kıyasla yaklaşık 100 milyar kat daha yüksek viskoziteye sahip olan bu madde yıllar boyunca neredeyse hiç hareket etmiyormuş izlenimi verdi.
İlk damlanın altındaki kaba düşmesi tam sekiz yıl sürdü. Sonraki damlalar da benzer aralıklarla ortalama her sekiz yılda bir düştü. 1980’li yıllarda binaya klima sistemlerinin kurulmasıyla ortam sıcaklığının düşmesi akış hızını daha da yavaşlattı.
Huninin ucunun kesilmesinden bu yana geçen 96 yılda yalnızca dokuz damla düştü. En son damla 2014 yılında kaydedildi. Bilim insanları bir sonraki, yani onuncu damlanın 4 yıl içinde düşmesini bekliyor. Ancak kesin bir tarih vermek hala mümkün değil.
Deneyin en dikkat çekici yanlarından biri de bugüne kadar hiçbir insanın bir damlanın düştüğü ana doğrudan tanıklık edememiş olması. Deney alanı uzun süredir canlı yayınla izleniyor. Buna rağmen teknik aksaklıklar, kamera kesintileri ve beklenmedik zamanlamalar nedeniyle her damla anı yine gözden kaçtı.
Thomas Parnell’in ardından deneyin sorumluluğunu 1961 yılında fizikçi John Mainstone devraldı. Mainstone 52 yıl boyunca deneyin başında kaldı. Ancak o da tıpkı Parnell gibi bir damlanın düştüğü ana kendi gözleriyle tanık olamadan hayatını kaybetti.
2000 yılında düşen bir damla, bir fırtına nedeniyle canlı yayının kesilmesi sonucu kaçırıldı. Mainstone, Nisan 2014’te gerçekleşen bir sonraki damladan yalnızca birkaç ay önce yaşamını yitirdi.
Bugün deneyin sorumluluğu fizik profesörü Andrew White tarafından yürütülüyor. White, Pitch Drop Deneyi’nin üçüncü gözetmeni olarak onuncu damlanın düşmesini bekliyor.
Yaklaşık bir asırdır süren bu deney viskozite kavramını somut biçimde ortaya koyan en çarpıcı örneklerden. Aradan geçen zamana rağmen deney henüz tamamlanmış sayılmıyor. Aksine bilim insanlarına göre Pitch Drop Deneyi daha yolun başında ve sabırla akmaya devam ediyor.
