Herkese yeni bir günden selamlar, Bugün güç kaynaklarına nasıl bakım yapılacağını ve nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatacağım. Umarım beğenirsiniz. Rehber, IronLabs’in standart tasarımlı bölümlerinden oluşuyor.
1. Bölüm: Dış kasa, fan ve kablo temizliği
-Güç kaynağına neden temizlik yapmalısınız?-
-Dış kasa-
-Kablolar-
2. Bölüm: İç yapı temizliği ve güvenlik uyarıları
-Güvenlik uyarıları ve bulk kapasitörleri boşaltma yöntemleri-
-Genel iç yapı temizliği-
-Genel iç yapı anlatımı-
-Fan temizliği ve sökümü-
-Mosfetler/skotty diyotlar-
-Toz taneleri-
-PCB altı temizliği-
DİKKAT!!!!! Güç kaynakları, insanı öldürebilecek seviyede yüksek voltajlarla çalışır. Yeterli bilgi ve deneyime sahip değilseniz kesinlikle müdahale etmeye kalkışmayın.
1. Bölüm: Dış kasa, fan ve kablo temizliği
-Güç kaynağına neden temizlik yapmalısınız?-
Önce şuradan başlayalım: güç kaynağını neden temizlemek gerekiyor?
Zaman geçtikçe güç kaynağının içi ister istemez tozla doluyor. Bu tozlar hava akışını azaltıyor, soğutucuların üstünü kaplıyor ve içerideki parçaların daha sıcak çalışmasına sebep oluyor.
Sıcaklık yükseldikçe elektronik parçaların ömrü de kısalıyor. Özellikle elektrolitik kapasitörler bundan çok daha fazla etkileniyor. Hatta elektronik dünyasında genel olarak kabul edilen bir durum var: sıcaklık yaklaşık 10 °C arttığında, parça ömrü neredeyse yarıya düşebiliyor. Arrhenius yaşlanma modeline bakabilirsiniz.
O yüzden güç kaynağının uzun süre sorunsuz çalışmasını istiyorsanız, kullanım şartlarına da bağlı olarak 1–2 yılda bir temizlemek gerçekten işe yarıyor. Yoksa 3 - 4 yıl sonra elektrolit kapaistörlerin patlaması sonucu tüm ünite kullanılmaz hale gelebilir.
1. Bölüm: Dış kasa, fan ve kablo temizliği
-Güç kaynağına neden temizlik yapmalısınız?-
-Dış kasa-
-Kablolar-
2. Bölüm: İç yapı temizliği ve güvenlik uyarıları
-Güvenlik uyarıları ve bulk kapasitörleri boşaltma yöntemleri-
-Genel iç yapı temizliği-
-Genel iç yapı anlatımı-
-Fan temizliği ve sökümü-
-Mosfetler/skotty diyotlar-
-Toz taneleri-
-PCB altı temizliği-
DİKKAT!!!!! Güç kaynakları, insanı öldürebilecek seviyede yüksek voltajlarla çalışır. Yeterli bilgi ve deneyime sahip değilseniz kesinlikle müdahale etmeye kalkışmayın.
1. Bölüm: Dış kasa, fan ve kablo temizliği
-Güç kaynağına neden temizlik yapmalısınız?-
Önce şuradan başlayalım: güç kaynağını neden temizlemek gerekiyor?
Zaman geçtikçe güç kaynağının içi ister istemez tozla doluyor. Bu tozlar hava akışını azaltıyor, soğutucuların üstünü kaplıyor ve içerideki parçaların daha sıcak çalışmasına sebep oluyor.
Sıcaklık yükseldikçe elektronik parçaların ömrü de kısalıyor. Özellikle elektrolitik kapasitörler bundan çok daha fazla etkileniyor. Hatta elektronik dünyasında genel olarak kabul edilen bir durum var: sıcaklık yaklaşık 10 °C arttığında, parça ömrü neredeyse yarıya düşebiliyor. Arrhenius yaşlanma modeline bakabilirsiniz.
O yüzden güç kaynağının uzun süre sorunsuz çalışmasını istiyorsanız, kullanım şartlarına da bağlı olarak 1–2 yılda bir temizlemek gerçekten işe yarıyor. Yoksa 3 - 4 yıl sonra elektrolit kapaistörlerin patlaması sonucu tüm ünite kullanılmaz hale gelebilir.
-Dış kasa-
Dış kasa çok da önemli bir unsur değil. Islak mendil türevi şeylerle silebilirsiniz. Dış kasayı sökmek için vidaları sökmeniz gerekli. Bunlar genelde güç kaynağının tüm kenarlarında olabiliyor. Onları çıakrdıktan sonra hala çıkmıyorsa şu kısımdan biraz ittirin:
Bu şekilde çıkacaktır.
-Kablolar ve konnektörler-
Kabloları da aynı şekilde ıslak mendil benzeri ürünlerle temizleyebilirsiniz.
Eğer konnektörlerin içine toz veya yabancı bir parça kaçtıysa, mutlaka çıkarmanız önerilir. Aksi halde temas kalitesini düşürebilir veya tamamen koparabilir. Bu da sistemde mavi ekran, donma ya da anlık bağlantı problemleri gibi sorunlara yol açabilir.
2. Bölüm: İç yapı temizliği ve güvenlik uyarıları
-Güvenlik uyarıları ve bulk kapasitörleri boşaltma yöntemleri-
Asla bir güç kaynağını, şebekeye bağlıyken açmaya veya müdahale etmeye çalışmayın. Bunun sonuçları ölümcül olabilir. Güç kesildikten sonra bile en az on kat daha dikkatli olun, çünkü güç kaynağı içindeki bulk (ana) kapasitörler hâlâ yüksek gerilim depoluyor.
Genellikle:
PFC’siz güç kaynaklarında bu gerilim yaklaşık 200 V,
APFC’li güç kaynaklarında ise 400 V seviyesindedir.
Bu seviyelerdeki bir gerilim, ciddi şekilde yaralanmanıza hatta hayati tehlikeye neden olabilir.
Bu riski azaltmak için:
Ya hiç müdahale etmeyin,
Ya da bulk kapasitörleri yüksek güçlü, eski tip akkor (filamanlı) bir ampul kullanarak kontrollü şekilde boşaltın.
Örnek:
Eski nesil filamanlı bir lamba.
Bulk kapasitörlerin bacaklarına ampülden çıkan iki adet kabloyu değdirin. Ufak bir kıvılcım çıkabilir korkmayın. Birden fazla bulk kapasitör varsa hepsine bu işlemi uygulayın.
Eğer böyle bir imkan yoksa, kapasitörleri kısa devre ederek boşaltmak da mümkündür; ancak bu yöntem devreye zarar verme riski taşıdığı için önerilmez ve yalnızca ne yaptığını bilen kişiler tarafından uygulanmalıdır.
-Genel iç yapı anlatımı-
PWM Katı (Ölümcül):
PWM katı, güç kaynağının en tehlikeli bölümüdür. Bu bölgede yaklaşık 400 V (aktif PFC’li) ya da 200 V (PFC’siz) gerilim bulunur. Bu seviyeler, ciddi şekilde yaralanmaya veya ölümcül sonuçlara yol açabilecek potansiyele sahip.
Bu nedenle temizlik veya inceleme sırasında PWM katına dokunmamaya özen gösterin.
Eğer bulk kapasitörlerin tamamen boşaltıldığından eminseniz, bu bölgede çalışmak görece daha güvenli. Ancak kapasitörler boşaltılmadıysa veya emin değilseniz, kesinlikle temas dahi etmeyin.
İkincil hat:
İkincil hatta bulunan gerilimler, birincil tarafa kıyasla daha düşüktür; ancak tamamen risksiz değildir. Özellikle yüksek akım taşıyan hatlarda kısa devre, yanık veya ark oluşumu riski vardır.
Bu nedenle ikincil hatta da mümkün olduğunca dokunmaktan kaçının, temizlik işlemlerini dikkatli ve kontrollü şekilde yapın.
DC katı:
DC katı, güç kaynağının en az tehlikeli bölgesidir. Bu kısımda genellikle 12 V, 5 V, 3.3 V gibi düşük gerilimler bulunur ve elektrik çarpması riski çok düşüktür.
Ancak:
Yüksek akım nedeniyle kısa devre riski,
Metal aletlerle çalışırken çıkış devrelerine zarar verme ihtimali
bulunduğu unutulmamalı. Bu nedenle “tamamen güvenli” değil, nispeten güvenli olarak değerlendirilmeli.
-Genel iç yapı temizliği-
Genel iç yapıyı hava tutarak temizleyebilirsiniz. Fanın dönmesine izin vermeyin. Elinizle veyahut herhangi bir şeyle tutun ki dönmesin.
PCB üzerini ise saf alkol ile temizlemek en mantıklısı olacaktır.
-Fan temizliği ve sökümü-
Fan'da içerisi kadar önemli. Eğer fan işlevini yapamıyorsa doğal oalrak güç kaynağı ısınacaktır. Bu sebeple bakımını yapmayı asla unutmayın. Şu şekilde çıkarabilirsiniz:
İlk olarak kırmızı kısımdaki etiketi çıkartın. Sonra yeşil olarak işaretlediğim yuvarlak kısmı ince bir şeyle kaldırın o çıkar zaten.
Çıkardıktan sonra o beyaz gördüğünüz şeyi dikkatlice bakın dikkatlice ve kırmadan oradan çıkartın. Bu kısım en zor kısım çünkü gerçekten kırmadan çıkarmak uğraş gerektiriyor.
Beyaz parça ve altında kalan siyah lastik.
Artık fanı ana kasadan ayırabilirsiniz. Temizlemek için fırça kullanmak en mantıklısı oluyor. Son dokunuşuda ıslak mendille yapmak en güzeli.
Bu şekilde ayrıdıktan sonra şu turuncu kısma bakın.
Bu kısım fanın şaft (mil) bölümüdür. Buraya uygun şekilde yağlama yapılabilir; ancak kullanılacak yağ türü önemlidir.
Hafif makine yağı (ince yağ) kısa süreli bir çözüm olabiliyor.
Gres yağı ise genellikle önerilmez; zamanla sertleşebilir, toz tutar ve fanın rahat dönmesini engelleyebiliyor. Ben deneyimledim.
Güç kaynağı fanları için en uygun seçenekler:
İnce sentetik yağlar,
Rulman/fan yağı olarak satılan düşük viskoziteli yağlardır.
Yağlama yaparken çok az miktar kullanın. Fazla yağ, toz toplayarak fanın ömrünü kısaltabilir. Yağlama sonrası fanın rahatça döndüğünden emin olun.
NOT: Bu sadece 1 tane fan türü için geçerli. Eğer sizde bendeki gibi tıpa yoksa internetten araştırabilirsiniz.
Fan'da içerisi kadar önemli. Eğer fan işlevini yapamıyorsa doğal oalrak güç kaynağı ısınacaktır. Bu sebeple bakımını yapmayı asla unutmayın. Şu şekilde çıkarabilirsiniz:
İlk olarak kırmızı kısımdaki etiketi çıkartın. Sonra yeşil olarak işaretlediğim yuvarlak kısmı ince bir şeyle kaldırın o çıkar zaten.
Çıkardıktan sonra o beyaz gördüğünüz şeyi dikkatlice bakın dikkatlice ve kırmadan oradan çıkartın. Bu kısım en zor kısım çünkü gerçekten kırmadan çıkarmak uğraş gerektiriyor.
Beyaz parça ve altında kalan siyah lastik.
Artık fanı ana kasadan ayırabilirsiniz. Temizlemek için fırça kullanmak en mantıklısı oluyor. Son dokunuşuda ıslak mendille yapmak en güzeli.
Bu şekilde ayrıdıktan sonra şu turuncu kısma bakın.
Bu kısım fanın şaft (mil) bölümüdür. Buraya uygun şekilde yağlama yapılabilir; ancak kullanılacak yağ türü önemlidir.
Hafif makine yağı (ince yağ) kısa süreli bir çözüm olabiliyor.
Gres yağı ise genellikle önerilmez; zamanla sertleşebilir, toz tutar ve fanın rahat dönmesini engelleyebiliyor. Ben deneyimledim.
Güç kaynağı fanları için en uygun seçenekler:
İnce sentetik yağlar,
Rulman/fan yağı olarak satılan düşük viskoziteli yağlardır.
Yağlama yaparken çok az miktar kullanın. Fazla yağ, toz toplayarak fanın ömrünü kısaltabilir. Yağlama sonrası fanın rahatça döndüğünden emin olun.
NOT: Bu sadece 1 tane fan türü için geçerli. Eğer sizde bendeki gibi tıpa yoksa internetten araştırabilirsiniz.
-Mosfetler/skotty diyotlar-
Şimdi mosfetlerin veyahut skotty diyotların da işlemcilerdeki veya ekran kartlarındaki gibi termal macunları veyahut termal pedleri bulunıuyor. Tabii bunlarda uzun süre kullanımda eskiyor ve etkisini kaybediyor.
Güç MOSFET’lerin soğutma performansı sadece yarıiletken yapıya değil, çip, kasa ve soğutucu arasındaki ısı temasının ne kadar iyi olduğuna da balı.
Zamanla termal macunlar ve termal pedler kuruyabiliyor, sertleşebiliyor veya yüzeye düzgün yayılma özelliğini kaybedebiliyor. Bu, MOSFET’in ısısını soğutucuya aktarmasını zorlaştırır; sonuç olarak cihaz daha fazla ısınır ve gerçek çalışma sıcaklığı olduğundan düşük ölçülebilir. Bu yüzden özellikle yüksek güçlü ya da uzun süre çalışan sistemlerde, termal arayüz malzemelerinin belirli aralıklarla kontrol edilmesi ve gerekirse yenilenmesi önerilir.
Soldaki macun iken, sağdaki termal ped.
Örneğin kendi güç kaynağım olan HEC ATX300TR modelinde, bazı MOSFET ve Schottky diyotlar için termal ped, bazıları için ise termal macun kullanıldığını görebilirsiniz. Bakım veya yenileme sırasında hangi eleman için ne kullanılmışsa aynı tür malzemeyle devam edilmesi lazım. Yoksa gidip farklı bir şey kullanırsanız güç kaynağını düzelteyim derken bozabilirsiniz.
Eğer termal ped kullanılmışsa termal ped ile,
termal macun kullanılmışsa termal macun ile yenileyin.
Ped yerine macun sürmek ya da macun yerine ped koymak, soğutmayı bozabileceği gibi elektriksel yalıtımı da riske atabilir.
Burada kullanılan termal macunlar, masaüstü bilgisayarlarda kullanılan CPU macunlarıyla birebir aynı değildir. Yapıları benzer olsa da güç kaynaklarında tercih edilen macunlar:
Elektriksel olarak yalıtkan,
Yüksek sıcaklıklara daha dayanıklı,
Zamanla akma veya kuruma ihtimali daha düşük.
Bu yüzden rastgele bir CPU termal macunu kullanmak yerine, güç elektroniği için uygun, yalıtkan ve uzun ömürlü termal malzemeler tercih edilmeli.
Termal macun örneği:
-Toz taneleri-
Toz birikimi, güç kaynakları için ciddi bir risk oluşturuyor. Bunun nedeni, toz taneciklerinin çok kolay tutuşabilmesi. Güç kaynağı çalışır durumdayken oluşabilecek bir kısa devre ya da ani bir kıvılcım, içeride biriken tozun alev almasına neden olabilir.
Şöyle düşünün: Evden çıktınız, bilgisayar açık kaldı. İçeride beklenmedik bir arıza oluştu, küçük bir kıvılcım çıktı ve güç kaynağının içindeki tozlar tutuştu. Başta fark edilmeyen bu durum, kısa sürede küçük bir yangına, ardından daha büyük bir probleme dönüşebilir. Sonrasını tahmin etmek zor değil.
Bu risk özellikle PWM (birincil) katında çok daha yüksek. Bu bölgede yüksek gerilim ve anahtarlama olduğu için kıvılcım ve ısınma ihtimali daha fazladır. Bu nedenle güç kaynağı temizliği yapılırken PWM katına ve çevresine ekstra özen gösterilmesi lazım.
-PCB altı temizliği-
PCB’nin alt yüzeyi de en az üst taraf kadar önemli. Çünkü entegrelerin lehim bacakları, ince bakır yollar ve hassas bağlantıların büyük kısmı bu bölgede yer alıyor. Burada oluşabilecek en küçük iletken kirlilik veya kısa devre, ciddi arızalara yol açabilir. Özellikle biriken toz, nemle birleştiğinde bu risk daha da artar.
Eğer elinizde %99 veya %99.9 izopropil alkol varsa, yumuşak bir diş fırçası ya da benzeri bir fırça ile PCB’nin altını nazikçe temizleyin. Alkol hem tozu çözer hem de hızlı buharlaştığı için geride kalıntı bırakmaz.
Temizlik sonrası PCB’nin yüzeyinin daha temiz ve parlak göründüğünü fark edersiniz. İşlem bittikten sonra kartın tamamen kuruduğundan emin olmadan kesinlikle enerji vermeyin.
Ironscale Labs iyi günler diler
Son düzenleyen: Moderatör:
