Rehber Logitech'in alıcı tiplerini tanıyalım: Unifying nedir, Bolt nedir, Nano nedir?

Merhaba değerli üyelerimiz.

Bu yazımızda sizler için bir dönemin efsanesi; Logitech'in consumer tarafında altın dönemini yaşamasına olanak sağlamış Unifying alıcısını, onun mirasını devralan Logitech Bolt alıcılarını ve Logitech kablosuz alıcılarının tarihinden bahsedecek ve alıcıları karşılaştıracağız.

Yazar Notu: Öncelikle bu rehberde Logitech'in genel tüketici için ürettiği ürünlerde kullandığı alıcı tiplerinden bahsedeceğimi belirtmek isterim. Oyuncu kısmındaki ürünler ile alakalı bilgim çok kısıtlı.

Not: Bluetooth ürünleri, Logitech'in ürün yelpazesinde kritik bir yer kaplıyor olsa da bu yazımızda Logitech'in ürünlerinde kullandığı alıcı tiplerini ve gelişim tarihçesini ele alacağız.

Hazırsanız başlayalım.

---

Logitech alıcılarının tarihi:


Logitech, iki binli yılların ortasına kadar çeşitli kablosuz cihaz üretme denemelerinde bulunmuştu.

• Fare bazında Cordless MouseMan96, Cordless Mouseman Wheel, Cordless Optical Mouse, Cordless Presenter şeklinde ilerleyen bir ürün gamı barındırıyordu. RF yani radyo frekansına dayanan büyük boyutlu alıcılarla kablosuz şekilde kullanma imkanı sunuyordu.

Görselde, Cordless Mouseman Wheel modeli gösterilmiştir.

• Klavye bazında ise Cordless Access Keyboard, bu konuda ilk denemelerden sayılabilirdi.

İki binli yıllara geldiğimizde Logitech, bugün de bazı modellerini kullandığımız MX serisi ürünlerini piyasaya yavaş yavaş sürüyor ve pazar payını artırmaya çalışıyordu.

• 2002 yılında piyasaya sürülen MX700 modeli; 2.4 GHz bandını kullanan Fast RF adlı kablosuz alıcıya sahipti ve o dönem için kablolu PS2 standardının saniye başına kurduğu iletişim adedi olan 125'i tutturuyor ve bu sayede gecikme azalıyor, fare daha verimli çalışıyordu.

• 2007 yılına kadar QUAD 2.4GHz, eQUAD 2.4 GHz şeklinde farklı alıcı tipleri de Logitech ürünleriyle birlikte sunulmaktaydı.

---

Logitech Nano Receiver:
Ancak 2007 yılında Logitech; günümüzde de ucuz sayılabilecek ürünlerinde kullanılan Nano Receiver'ı tanıtarak ayrı bir pencere açmıştı.

• VX Nano fare ve Nano Receiver yanyana.

Nano Receiver; 2.4 GHz bandında iletişim sağlayan bir alıcı tipidir. USB arayüzünü kullanır.

• Bu alıcı ilk olarak VX Nano modelinde kullanılmıştır.
• Bu ürün 2007 yılında QUAD 2.4GHz destekli Nano alıcı kullanırken, 2008 yılından sonraki üretimlerde ise eQUAD 2.4 GHz destekli alıcılar kullanılmıştı.

Ancak bu alıcının dönemine göre avantaj ve dezavantajları bulunmaktaydı.

• Ürünün eşlemesi tekrar tekrar yapılamıyordu. Alıcıyı kaybettiğiniz taktirde kullandığınız ürünün ıskartaya çıkması çok olasıydı. Ki günümüzde de Nano Receiver kullanan ürünlerde bu problemle karşılaşılmaktadır.

Bu büyük eksik; 2009 yılında hayatımıza, tüketici/consumer kısmında büyük bir ürün çeşitliliği sunan Unifying alıcısının ve Unifying destekli ürünlerin doğmasını sağladı.

---

Logitech Unifying Receiver:

Peki; Unifying nedir, ne değildir?

• Unifying; Logitech'in 2009 yılında piyasaya sürdüğü, nRF24L alıcı ailesine ait, 2.4 GHz bandında 10 metreye kadar verimli şekilde veri iletişimi yapabilen USB arayüzlü bir alıcıdır.

Unifying alıcılar, "Unifying uyumlu" olan 6 adet çevre bileşenini (En fazla 3 fare ve 3 klavye şeklinde) tek bir alıcıda eşleyebilir.

• Not: Kullandığınız Logitech ürünlerinin Unifying uyumlu olup olmadığını görmek adına, ürününüzün taban kısmında aşağıdaki logonun olması gerekmektedir:

Logitech Performance MX ve ilk nesil Unifying alıcı, görselde belirtilmiştir.

• Unifying alıcı; tüketicilerin karşısına ilk kez Performance MX ve MX Anywhere modelleri ile çıkmıştı.
• Performance MX; günümüzde de aktif olarak kullanılan MX Master farelerin atası niteliği taşımaktadır. 2015 yılında yerini MX Master serisine bırakmıştır. MX Anywhere modellerinin günümüzde halen daha üretimi sürmektedir.

Unifying'in en öne çıkan özelliği olan çoklu cihaz eşlemesi; Nano Receiver'daki "Bir alıcı, bir bileşene en fazla bir kez eşlenebilir." durumu nedeniyle oluşan kullanım zorluklarını büyük oranda sona erdirmiştir.

Not: Bazı Logitech ürünleri Unifying desteğine sahip olmasına rağmen ürünle birlikte Nano Receiver kullanmıştır. İsteğe bağlı olarak Unifying alıcı temin edilerek Unifying alıcıyla kullanım gerçekleştirilebilir. Örnek: Logitech M185.

Unifying ürünlerinin alıcıya eşlenebilmesi adına Logitech'in Unifying Software programı kullanılmalıdır.

Temel özellikler:

• Unifying alıcılara eşlenen herhangi bir cihaz, istendiği zaman Unifying Software üzerinden eşlemesi kaldırılabilir ve yeni bir fare veyahut klavye ile eşlenebilir.
• Piyasaya sürülen bazı cihazlarda 45 eşleme limiti olsa da sınırsız sayıda eşleme-kaldırma işlemi uygulanabilmektedir.
• Geniş çapta sistem uyumluluğu için USB Type-A arayüzü kullanır.
• 2.4 GHz bandında 10 metreye kadar verimli veri iletişimi sağlamaktadır.
• Çoklu cihaz profili desteği sayesinde birden fazla cihaz arasında geçiş yapılabilmektedir.
• Not: MX Master serileri, MX Keys, K580, M720 Triathlon, ERGO K850, K375, MX ERGO gibi modellerde bu özellik mevcuttur.

Artıları:

• Ürün çeşitliliği tüketicilerin ihtiyaçlarına fazlasıyla cevap verebilmektedir.
• Çoklu ürün eşleştirmesi.
• Ürün eşlemelerinin ve kaldırmalarının basit oluşu.
• İsteğe göre cihaz kombosu oluşturulabilmesi.
• Alıcı kaybı durumunda fatura kullanılarak ücretsiz alıcı talebi yapılabilmesi.

Eksileri; Güvenlik Açıkları bölümünde belirtilmiştir.


Bu özellikler; gelişen tüketici davranışları ve teknolojiye ayak uydurma konusunda Logitech'e bir artı katmıştı.
MK320, MK330, MK540 gibi setler Logitech'in ilk Unifying alıcılı klavye fare setlerinden sayılabilir.

2010-2020 yılları arasında pek çok Logitech ürünü Unifying desteği ile satışa sunulmuştu.

En akılda kalıcı modeller olarak;

-MK540.
-MK330.
-K400r.
-K400 Plus.
-MX Master.
-K360.
-M185.
-M560.
-M705.

gibi ürünlerden bahsedilebilir.

---

Unifying'in Güvenlik Açıkları:

Her ne kadar bu özellikleriyle öne çıkan bir alıcı olsa da Unifying alıcılar 2016-2019 yılları arasında bazı ciddi güvenlik zaafiyetleri ile öne çıkmıştı.

İlk olarak 2016 yılında Bastille Technologies tarafından bu açıklar dünyaya duyurulmuştu.

[1.] Basit tuşlama enjeksiyonu / Şifre cihazlar için basit tuşlama enjeksiyonu:


Alıcının bellenim yazılımındaki (firmware) şifrelenmemiş anahtarların olması sebebiyle; hackerların rastgele ve istenmeyen tuşlamaları enjekte etmesi mümkündü. Bu durumda; hackerların RCE (Uzaktan Komut Yürütmesi) gerçekleştirmesi ve tam erişim kazanabilmeleri olasıydı.
Hackerların bu saldırıyı gerçekleştirebilmesi için RF alıcıların adreslerini bulması yeterliydi.

[2.] Anahtar bilgisi olmayan şifreli tuşlama enjeksiyonu: (Yamandı.)

Kablosuz klavyeler, alıcıya göndermeden önce tuş vuruşlarını şifreler. Özel bir AES CTR uygulaması, saldırganın rastgele tuş vuruşları enjekte etmesini önlemek için kullanılır. Eski bellenim yazılımına sahip Logitech alıcılarda;

• Alıcı, ardışık RF çerçeveleri için AES CTR sayacının artırılmasını zorunlu kılmadığından dolayı, tekrar oynatma ve sayacın (tuşlama) değiştirilmiş şifreli bir metinle kullanımına yol açar. Özetle; bu durumda herhangi bir tuşlama yapılmasa bile, tuşlama yapılmış gibi varsayabiliriz.
• RF alıcıdaki veri çerçevesinin plaintext'i biliniyorsa; saldırganlar bu çerçeveyi özel sayaç şifrelemesi için anahtar olarak kullanabilir.
• Şifrelenmiş anahtar serbest bırakma çerçeveleri, RF iletimleri izlenirken kolayca tespit edilebilir ve bilinen düz metin saldırısı için kullanılabilir.

[3.] Anahtar bilgisi olmayan şifreli tuşlama enjeksiyonu: (Logitech, resmi bir yama sunmadı.)

• Saldırganın amacı, RF'den kriptografik verileri ele geçirirken daha fazla plaintext üretmektir. Toplanan kriptografik veriler, yukarıda açıklananlara benzer bir saldırı gerçekleştirmek için kullanılabilir ancak ek olarak en son yamalarla uygulanan AES sayacının yeniden kullanım korumasını da atlatabilir.
• Bir kez fiziki erişim gerçekleştirilmesi yeterlidir. Veriler toplandıktan sonra saldırgan, istediği zaman ve istediği sıklıkta rastgele tuş vuruşları enjekte edebilir.

[4.] Eşleştirme vasıtasıyla Unifying bağlantı şifreleme anahtarlarının pasif olarak elde edilmesi:

• Zayıf anahtar değişim veya şifrelemeleri; saldırgan tarafından alıcı ve cihaz arasındaki RF eşleştirmesini kontrol ederse cihaz başı bir şifreleme anahtarı türetmesine izin verir. Özetle; cihaz halihazırda bir alıcıya eşlenmişse sahte bir eşleme talebi oluşturularak cihazın eşleme anahtarı elde edlir.
• Çalınan anahtar sayesinde saldırgan, rastgele tuşlamalar yapabilir. Ayrıca klavye girişini uzaktan dinleyebilir ve canlı olarak şifresini çözebilir. Logitech bu açığa yönelik yama yayınlamayacağını duyurdu.

[5.] Unifying alıcılı cihazların alıcılarından şifreleme anahtarının elde edilmesi:

• Bazı Logitech Unifying alıcılarının belgelenmemiş üretici komutları ve yetersiz veri koruması nedeniyle; fiziksel erişime sahip bir saldırgan, eşleştirilmiş tüm cihazların bağlantı şifreleme anahtarlarını bir saniyeden kısa sürede çıkarabilir. Direkt fiziki olarak alıcı üzerinden şifreleme anahtarı elde edilebiliyordu.

[6.] Unifying alıcılı sunum kumandalarından şifreleme anahtarlarının elde edilmesi:

• Bazı Logitech Unifying alıcılarının belgelenmemiş üretici komutları ve yetersiz veri koruması nedeniyle; fiziksel erişime sahip bir saldırgan, eşleştirilmiş tüm sunum kumandaarının bağlantı şifreleme anahtarlarını bir saniyeden kısa sürede çıkarabilir. Direkt fiziki olarak alıcı üzerinden şifreleme anahtarı elde edilebiliyordu.
• Bu açıktan Logitech SPOTLIGHT ve Logitech R500 gibi sunum kumandaları etkilendi.

[7.] Zorlama Yoluyla Eşleştirme:

• Uzaktan erişim sağlayan bir saldırgan, kullanıcı dongle'ı eşleştirme moduna almamış olsa bile, yeni bir cihazı Logitech Unifying alıcısıyla eşleştirebilir. Saldırgan, bu yeni eşleştirilen cihazı kullanarak Unifying dongle'ın bağlı olduğu ana bilgisayara tuş vuruşları enjekte edebilir.
• Yeni cihazın sadece klavye olması gerekmemektedir, fare gibi bileşenler de eşlenmiş gibi gösterilebilir.

Ek açık:

• 9 Temmuz 2019'da farklı bir araştırmacı tarafından başka bir dizi güvenlik açığı ortaya çıkarıldı ve belgelendi. "USB Üzerinden Şifreleme Anahtarı Çıkarma" güvenlik açığını (CVE-2019-13054/55) gideren Unifying alıcıları için bir ürün yazılımı güncellemesi 28 Ağustos 2019'da yayınlandı.
• Bazı kullanıcılar 2019'da, orijinal 2016 MouseJacking saldırısına karşı savunmasız olan bazı Unifying cihazlarının hala satıldığını bildirdi.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek isterseniz sürprizbozandaki linke tıklayıp bilgi edinebilirsiniz.

---

2019 yılına kadar belirli aralıklarla devam eden ve bazıları kapatılan, bazıları ise üretici tarafından bilinmesine rağmen müdahale edilmeyen güvenlik açıklarıyla birlikte son dönemlerde Unifying uyumlu olarak çıkartılan cihaz çeşitliliğinin azalması; Unifying alıcıların yavaş yavaş sonunu hazırlamış, yerini Bluetooth eşlemesi ve yeni bir alıcı tipine doğru bırakmaya doğru yelken açmıştı.


2022 yılında Unifying Software'ın resmi üretici desteği sonlandırıldı. Logitech, her ne kadar sitesinde Unifying alıcı satışına devam etse de yazılımsal olarak desteğini sona erdirmiştir.

Logitech'in Unifying alıcı ile uyumlu olarak çıkarttığı son ürünler aşağıda belirtilmiştir:


Unifying uyumlu olarak alınabilecek en güçlü donanımlar MX Master 3 ve MX Keys olarak belirtilebilir.

---

Logitech Bolt:
2021 yılında Logitech; tüketici piyasasına Unifying alıcıların çoklu cihaz eşleme özelliğini devralan, 2.4 GHz bantlı RF yayınlarından doğan güvenlik açıklarını ve frekans atlamasını (frequency hopping) elimine eden, Bluetooth Low Energy protokolünden temel alınan Bolt alıcılarını tanıttı.


Bolt alıcılar; Type-A ve Type-C şeklinde iki tip USB bağlantısı sunabilmektedir.



Bolt alıcılar; yıldırıma benzer bir logoya sahiptir (Bolt, yıldırım anlamına gelmektedir.), adını da buradan alır. Görselde; Bolt alıcıların fiziki şekilleri ve logosu gösterilmiştir. Bu logonun bulunduğu ürünler Logitech Bolt alıcı ile eşleştirilebilir.


Temel özellikler:

• Bluetooth Low Energy (LE) 5.0 protokolü baz alınarak geliştirilmiştir.
• Doğrudan Bluetooth bağlantısında Bluetooth 4.0 veya üzeri ana bilgisayarlar ile geriye dönük uyumluluğa sahiptir.
• 2.4 GHz ISM bandı kullanır.
• Unifying alıcılara benzer şekilde 6 adet cihaz eşlemesine izin vermektedir.
• Eşlemeler; Logi Bolt App ( Logi Options+ ile birleştirilmiştir.) veya Logi Options+ yazılımı üzerinden gerçekleştirilir.
• Bağlantılar tamamen şifrelenmiş olup FIPS uyumluluğu göstermektedir.
• Eşleme anahtarlarında AES-128-CCM ve Elliptic Curve Diffie-Hellman P-256 (ECDH) tipi kriptografi yöntemleri kullanılmaktadır.
• Fabrika çıkışlı olarak ürün eşleme anahtarları programlanmıştır.
• Eşleştirme sırasında LESC geçiş anahtarı (passkey) kullanır.

Artıları:

• Unifying alıcılara göre çok daha güvenilir bağlantı ve şifreleme imkanları sunmaktadır.
• Gecikme süresi daha düşüktür.

Eksileri:

• Eşleme bilgisinin nerede tutulduğu tam olarak net değildir. Alıcı mı aygıt özelinde mi tutulduğu, datasheet özelinde belirtilmemiştir.
• Fabrika çıkışlı olarak gelen eşlemenin kaldırılıp cihazın, yeni bir alıcıya eşleştirilmesi hususunda net bilgi verilmemiştir.

Not: Aşağıda belirtilen husus, üreticinin eşleme kaldırma ve gerçekleştirme süreçleri hakkında net açıklamalarda bulunmaması nedeniyle tamamen varsayıma dayalı olarak belirtilmiştir.

• Unifying alıcılarda; yazılım özelinde eşleme kaldırıldığında eski aygıtın bilgisi, alıcıdan direkt olarak silinir. Bolt alıcılarda ise alıcıdan eşlemenin tamamen kaldırılabilmesi için ikinci bir Bolt alıcı kullanılması gerekmektedir. Bolt App ve Logi Options+ üzerinde direkt alıcıdan cihaz kaldırma özelliği sunulmamıştır.

• Ürün yelpazesi Unifying kadar geniş değildir.

An itibariyle Logitech'in global sitesinde Bolt alıcı destekli olarak aşağıdaki ürünler satılmaktadır:


Logitech'in alıcı tiplerinin artı/eksilerini tablo özelinde göstererek yazımızı sonlandıralım.


Artılar Tablosu:


Eksiler Tablosu:


Yazarın son notları:

Unifying alıcıları uzun süredir kullanan biri olarak çoklu ürün eşleme imkanının olması ve ürün çeşitliği halen daha bu ürünleri kullanmamın ana sebebi. Bolt her ne kadar uzun vadeli kullanım adına Logitech'in yeni bayrak taşıyıcısı olsa da ürün yelpazesinin halen daha dar ve pahalı olması nedeniyle bir süre daha Unifying ile yola devam etmeye niyetliyim.

Fiyatlar ikinci elde biraz daha ucuzlarsa MX Keys S/ MX Keys Mechanical ve MX Master 3S ikililerinden biri ile yola devam etmeye niyetlenebilirim.

Umarım Logitech'in ürünlerine girişin ana noktası olması gereken alıcılarını yeterli bir seviyede izah edebilmişimdir.

Saygılarımla.


Not: Technopat Sosyal'de Logitech ürünlerinizi eşleyebileceğiniz, özelleştirebileceğiniz resmi Logitech yazılımlarının indirme linkleri mevcuttur. Aşağıdaki linkleri kullanarak Logitech cihazlarınız için gereken resmi yazılımları indirebilir ve kullanmaya başlayabilirsiniz.

Unifying Software:


Logitech SetPoint:


Logitech Bolt App:


Logitech Logi Options+ :

---

Bu yazımızda; Logitech'in kablosuz alıcılarının tarihçesini, alıcı tiplerini ve özelliklerini inceledik. Umuyoruz ki gelecek satın alımlarınız konusunda bir fikir oluşturabilmiştir.

Bu rehber/inceleme @KojiroHyuga04 tarafından hazırlanmıştır.