Selamlar Technopat ahalisi.
Ya forumda her Allah'ın günü istisnasız en az 40 tane konu görüyoruz: "işlemcim %7 darboğaz yapıyomuş, bilgisayar bozulur mu?" ya da o klasik soru: "Gittim paraya kıydım RTX 5070 aldım ama işlemcim i5, sistem yanar mı patlar mı?"
Arkadaşlar, dostlarım, hanımlar... Önce bi derin nefes alalım, sakinleşelim. Darboğaz dediğimiz şey bi hastalık değil, arıza değil, bilgisayarın size küfür etme şekli hiç değil.
Darboğaz evrendeki en temel fizik kurallarının bilgisayardaki yansıması aslında. Bi zincir, en zayıf halkası kadar güçlüdür lafını duymuşsunuzdur .
Şimdi kelimenin kökenine inelim biraz. İngilizce "bottleneck", yani şişe boynu. Düşünün ki elinizde beş litrelik damacana var. Suyu boşaltmak istiyosunuz ama damacananın ağzı topu topu iki santim. Siz o suya isterseniz tonla basınç uygulayın, yerçekimini on katına çıkarın, arkasından roketle ittirin o su iki santimlik boğazdan ne kadar geçebiliyosa o hızla akacak. Olay bu, bu kadar basit. İşte PC'deki darboğaz da tam olarak bu mantık. Sisteminizdeki en yavaş parça hangisiyse, diğer tüm bileşenlerin hızını o belirlior.
Bu bi tasarım hatası değil, fiziğin ta kendisi. Ve her sistemde, bakın istisnasız her sistemde mutlaka bi darboğaz vardır. 50 bin dolarlık render istasyonunda da var, senin 10 bin liralık ofis PC'sinde de. Mesele darboğazın olup olmaması değil, nerede olduğu ve senin kullanımında sorun çıkarıp çıkarmadığı.
Ya forumda her Allah'ın günü istisnasız en az 40 tane konu görüyoruz: "işlemcim %7 darboğaz yapıyomuş, bilgisayar bozulur mu?" ya da o klasik soru: "Gittim paraya kıydım RTX 5070 aldım ama işlemcim i5, sistem yanar mı patlar mı?"
Arkadaşlar, dostlarım, hanımlar... Önce bi derin nefes alalım, sakinleşelim. Darboğaz dediğimiz şey bi hastalık değil, arıza değil, bilgisayarın size küfür etme şekli hiç değil.
Darboğaz evrendeki en temel fizik kurallarının bilgisayardaki yansıması aslında. Bi zincir, en zayıf halkası kadar güçlüdür lafını duymuşsunuzdur .Şimdi kelimenin kökenine inelim biraz. İngilizce "bottleneck", yani şişe boynu. Düşünün ki elinizde beş litrelik damacana var. Suyu boşaltmak istiyosunuz ama damacananın ağzı topu topu iki santim. Siz o suya isterseniz tonla basınç uygulayın, yerçekimini on katına çıkarın, arkasından roketle ittirin o su iki santimlik boğazdan ne kadar geçebiliyosa o hızla akacak. Olay bu, bu kadar basit. İşte PC'deki darboğaz da tam olarak bu mantık. Sisteminizdeki en yavaş parça hangisiyse, diğer tüm bileşenlerin hızını o belirlior.
Bu bi tasarım hatası değil, fiziğin ta kendisi. Ve her sistemde, bakın istisnasız her sistemde mutlaka bi darboğaz vardır. 50 bin dolarlık render istasyonunda da var, senin 10 bin liralık ofis PC'sinde de. Mesele darboğazın olup olmaması değil, nerede olduğu ve senin kullanımında sorun çıkarıp çıkarmadığı.
İşlemci ve Ekran Kartı İlişkisi
Bakın bu darboğaz olayını en iyi anlatan örnek restoran mutfağıdır. Bu örneği kafanıza iyice kazıyın, bundan sonra "darboğaz yapar mı" diye soran olursa yapıştırırsınız cevabı.
İşlemci (CPU) sizin garsonunuzdur. Müşteriden siparişi alır, düzenler, mutfağa verir, yemek çıkınca masaya taşır. Oyun dünyasında bu ne demek? Çizim komutarını hazırlamak, fiziği hesaplamak, yapay zekayı çalıştırmak ve ekran kartına şunu çiz, bunu boya demek.
Ekran Kartı (GPU) ise aşçınızdır. Siparişi alır ve muhteşem görselleri pişirir. Milyonlarca pikseli boyar, ışığı gölgeyi hesaplar, ekranda gördüğünüz her şeyi o yapar yani.
Şimdi senaryolara bakalım:
Birinci Senaryo: Dünyanın en hızlı aşçısını (RTX 5090 diyelim) işe aldınız ama garsonunuz (eski bi i3 işlemci) masa başına koştura koştura yetişemiyo. Aşçı mutfakta oturmuş sigara içiyo, sipariş bekliyo. Müşteriler aç, garson kan ter içinde. Hah işte bu işlemci darboğazıdır babacım. Görev yöneticisini açarsın CPU %100'e yapışmış, GPU %50-60'larda yatışta.
İkinci Senaryo: Garsonunuz Usain Bolt mübarek, siparişleri şimşek gibi toplayıp mutfağa yığıyo. Ama aşçı stajyer, yetiştiremiyo yemekleri. Garson kapıda bekliyo hadi usta diye, aşçı terliyo. Bu da ekran kartı darboğazıdır. GPU %99-100, CPU %30-40. Ve inanın bana, oyunlarda istediğimiz senaryo tam olarak budur. Neden? Çünkü ekran kartınızın her kuruşunun hakkını verdiğini, %100 çalıştığını gösterir.
Biz oyuncular olarak GPU'yu köle gibi çalıştırmak isteriz, işlemciyi rahat bırakmak değil ama en azından GPU'nun bizi sınırlayan faktör olmasını isteriz. Çünkü GPU'nun işi grafik çizmek, %100 çalışması demek oyunun görsel olarak zirveyi görmesi demek.
İşlemci (CPU) sizin garsonunuzdur. Müşteriden siparişi alır, düzenler, mutfağa verir, yemek çıkınca masaya taşır. Oyun dünyasında bu ne demek? Çizim komutarını hazırlamak, fiziği hesaplamak, yapay zekayı çalıştırmak ve ekran kartına şunu çiz, bunu boya demek.
Ekran Kartı (GPU) ise aşçınızdır. Siparişi alır ve muhteşem görselleri pişirir. Milyonlarca pikseli boyar, ışığı gölgeyi hesaplar, ekranda gördüğünüz her şeyi o yapar yani.
Şimdi senaryolara bakalım:
Birinci Senaryo: Dünyanın en hızlı aşçısını (RTX 5090 diyelim) işe aldınız ama garsonunuz (eski bi i3 işlemci) masa başına koştura koştura yetişemiyo. Aşçı mutfakta oturmuş sigara içiyo, sipariş bekliyo. Müşteriler aç, garson kan ter içinde. Hah işte bu işlemci darboğazıdır babacım. Görev yöneticisini açarsın CPU %100'e yapışmış, GPU %50-60'larda yatışta.
İkinci Senaryo: Garsonunuz Usain Bolt mübarek, siparişleri şimşek gibi toplayıp mutfağa yığıyo. Ama aşçı stajyer, yetiştiremiyo yemekleri. Garson kapıda bekliyo hadi usta diye, aşçı terliyo. Bu da ekran kartı darboğazıdır. GPU %99-100, CPU %30-40. Ve inanın bana, oyunlarda istediğimiz senaryo tam olarak budur. Neden? Çünkü ekran kartınızın her kuruşunun hakkını verdiğini, %100 çalıştığını gösterir.
Biz oyuncular olarak GPU'yu köle gibi çalıştırmak isteriz, işlemciyi rahat bırakmak değil ama en azından GPU'nun bizi sınırlayan faktör olmasını isteriz. Çünkü GPU'nun işi grafik çizmek, %100 çalışması demek oyunun görsel olarak zirveyi görmesi demek.
Büyük Yanılgı: Darboğaz Bilgisayara Zarar Verir mi?
Geldik dananın kuyruğunun koptuğu yere. Forumlarda, YouTube yorumlarında, WhatsApp gruplarında falan sürekli bi panik havası: "Abi darboğaz varmış, sistem patlar mı? Kart yanar mı? Anakart gider mi?"
Cevap veriyorum: KESİNLİKLE, KATİYEN, ASLA HAYIR.
Darboğaz bi donanım arızası değildir arkadaşlar. Bir parçanın diğerini "beklemesi" durumudur. Beklemek kimseye zarar vermez. İşlemciniz ekran kartını bekledi diye ölmez, ekran kartı işlemciyi bekledi diye yanmaz. Sadece potansiyelini tam kullanamaz o kadar.
Şöyle düşünün gene absürt bir örnek vereyim: Altınızda Ferrari var diyelim ama İstanbul köprü trafiğindesiniz. Araba 350 basıyo ama siz 50 ile gidiyosunuz. Ferrari bozuldu mu? Hayır. Motor yandı mı? Hayır. Sadece basamıyosun gaza. Yarın otobana çıkarsan (yani oyunda grafikleri köklersen veya çözünürlüğü artırırsan), Ferrari gazı kökler.
Görev yöneticisinde CPU %90 oldu diye panik yapmanıza gerek yok. Bu işlemciler bunun için yapıldı zaten. %100 yükte çalışmak için varlar. Yıllarca %100 çalışabilirler, soğutucusu var, güç yönetimi var. Aynı şey GPU için de geçerli.
Tehlikeli olan kullanım yüzdesi değil, sıcaklıktır. İşlemcin 95 dereceye vuruyosa, ekran kartın 90'ı geçiyosa o zaman bi macuna bak, kasanın havasına bak. Ama "%100 gördüm öldük mü" diye sormayın. Ölmediniz, bilgisayarınız işini yapıyo
Cevap veriyorum: KESİNLİKLE, KATİYEN, ASLA HAYIR.
Darboğaz bi donanım arızası değildir arkadaşlar. Bir parçanın diğerini "beklemesi" durumudur. Beklemek kimseye zarar vermez. İşlemciniz ekran kartını bekledi diye ölmez, ekran kartı işlemciyi bekledi diye yanmaz. Sadece potansiyelini tam kullanamaz o kadar.
Şöyle düşünün gene absürt bir örnek vereyim: Altınızda Ferrari var diyelim ama İstanbul köprü trafiğindesiniz. Araba 350 basıyo ama siz 50 ile gidiyosunuz. Ferrari bozuldu mu? Hayır. Motor yandı mı? Hayır. Sadece basamıyosun gaza. Yarın otobana çıkarsan (yani oyunda grafikleri köklersen veya çözünürlüğü artırırsan), Ferrari gazı kökler.
Görev yöneticisinde CPU %90 oldu diye panik yapmanıza gerek yok. Bu işlemciler bunun için yapıldı zaten. %100 yükte çalışmak için varlar. Yıllarca %100 çalışabilirler, soğutucusu var, güç yönetimi var. Aynı şey GPU için de geçerli.
Tehlikeli olan kullanım yüzdesi değil, sıcaklıktır. İşlemcin 95 dereceye vuruyosa, ekran kartın 90'ı geçiyosa o zaman bi macuna bak, kasanın havasına bak. Ama "%100 gördüm öldük mü" diye sormayın. Ölmediniz, bilgisayarınız işini yapıyo
Çözünürlük Dengesi: 1080p Tuzakları ve 4K Gerçeği
Darboğaz denen şey dinamik bi olaydır. Aynı sistem, aynı oyun, aynı ayarlar... Sadece çözünürlüğü değiştir, senaryo baştan aşağı değişir. Çoğu kişi bunu atlıyo.
1080p Tuzağı: Düşük çözünürlükte ekran kartının işi kolaydır. 1920x1080'de yaklaşık 2 milyon piksel var. Modern bi üst seviye kart bu pikselleri göz açıp kapayıncaya kadar boyar, döner işlemciye "başka?" der. Ama işlemcinin işi çözünürlükten bağımsızdır. Oyunun fiziği, yapay zekası, draw call dediğimiz çizim emirleri kaç piksel çizdiğine göre değişmez. Sonuç? 1080p'de ekran kartı boş boş beklerken işlemci can çekişiyo olabilir.
RTX 5070 veya RX 9070 XT'yi aldın diyelim. Bunu 1080p'de kullanırsan, i7 veya Ryzen 7 bile olsa o kartı tam besleyemeyebilirsin. Kart 200 FPS verecek güçte ama işlemci 150 FPS'lik komut üretebiliyo. Al sana işlemci darboğazı. 1080p'nin fıtratında var bu.
4K/8K Etkisi: Çözünürlük artınca işler tersine döner. 4K'da 8 milyon pikselden bahsediyoruz, 1080p'nin dört katı. Şimdi ekran kartı o kadar çok piksel boyamakla meşgul ki işlemciye dönüp hadi sipariş ver demeye fırsatı kalmıyo. İşlemci oh be diyip rahatlıyo, GPU kullanımı %99'a yapışıyo. Darboğaz artık ekran kartında. İstediğimiz de bu zaten.
O yüzden işlemcim şu kartla darboğaz yapar mı?" sorusunun tek bi cevabı yok. 1080p'de yapar, 4K'da yapmaz. Low ayarlarda yapar, Ultra'da yapmaz. Her şey duruma bağlı.
1080p Tuzağı: Düşük çözünürlükte ekran kartının işi kolaydır. 1920x1080'de yaklaşık 2 milyon piksel var. Modern bi üst seviye kart bu pikselleri göz açıp kapayıncaya kadar boyar, döner işlemciye "başka?" der. Ama işlemcinin işi çözünürlükten bağımsızdır. Oyunun fiziği, yapay zekası, draw call dediğimiz çizim emirleri kaç piksel çizdiğine göre değişmez. Sonuç? 1080p'de ekran kartı boş boş beklerken işlemci can çekişiyo olabilir.
RTX 5070 veya RX 9070 XT'yi aldın diyelim. Bunu 1080p'de kullanırsan, i7 veya Ryzen 7 bile olsa o kartı tam besleyemeyebilirsin. Kart 200 FPS verecek güçte ama işlemci 150 FPS'lik komut üretebiliyo. Al sana işlemci darboğazı. 1080p'nin fıtratında var bu.
4K/8K Etkisi: Çözünürlük artınca işler tersine döner. 4K'da 8 milyon pikselden bahsediyoruz, 1080p'nin dört katı. Şimdi ekran kartı o kadar çok piksel boyamakla meşgul ki işlemciye dönüp hadi sipariş ver demeye fırsatı kalmıyo. İşlemci oh be diyip rahatlıyo, GPU kullanımı %99'a yapışıyo. Darboğaz artık ekran kartında. İstediğimiz de bu zaten.
O yüzden işlemcim şu kartla darboğaz yapar mı?" sorusunun tek bi cevabı yok. 1080p'de yapar, 4K'da yapmaz. Low ayarlarda yapar, Ultra'da yapmaz. Her şey duruma bağlı.
Frame Generation ve Yapay Zeka Çağı
Oyun dünyasının en büyük silahı artık kare oluşturma (frame generation). NVIDIA'nın DLSS 4'ü, AMD'nin FSR 4'ü falan devrim yaptı resmen. Peki bu darboğazı nasıl etkiliyor?
Frame Generation Mantığı: Eskiden işlemci komut verir, kart çizerdi. Sırayla giderdi bu. Her kare için ikisi de çalışmak zorundaydı.
DLSS 4 ve FSR 4'ün olayı ise ekran kartının yapay zekayla araya "sahte" kareler sıkıştırması. İşlemci 60 karelik komut üretiyo diyelim, ekran kartı yapay zekayla aralara 60 kare daha uyduruyo, sana oluyo 120 FPS. Bu yapay kareler tamamen GPU'da üretiliyo, işlemciye zerre yük binmiyo.
Bu ne demek? İşlemci darboğazını bypass edebiliyosun demek. İşlemcin 80 FPS verebiliyosa, kart gerisini tamamlayıp sana 160 FPS hissettirebiliyo. Ha bazen latency ya da görüntüde bozulma olabilir ama genelde fark edilmeyecek kadar iyi çalışıyo meretler.
Yüksek Hz Yarışı: 360Hz monitörler orta segmente düştü, 500Hz'ler çıktı başımıza. Rekabetçi oyuncular için iyi hoş da, darboğaz için bela arkadasım. Bi oyunda 500 FPS almak istiyosan işlemcinin saniyede 500 döngüyü tamamlaması lazım. İnanılmaz bi işlemci gücü istiyo bu.
Yani 500Hz monitör alıp CS2'de 500 FPS görücem diyosan, işlemci seçimin ekran kartından daha önemli hale geliyo. Yüksek Hz oyunculuğu, işlemci darboğazının kralının yaşandığı yerdir.
Frame Generation Mantığı: Eskiden işlemci komut verir, kart çizerdi. Sırayla giderdi bu. Her kare için ikisi de çalışmak zorundaydı.
DLSS 4 ve FSR 4'ün olayı ise ekran kartının yapay zekayla araya "sahte" kareler sıkıştırması. İşlemci 60 karelik komut üretiyo diyelim, ekran kartı yapay zekayla aralara 60 kare daha uyduruyo, sana oluyo 120 FPS. Bu yapay kareler tamamen GPU'da üretiliyo, işlemciye zerre yük binmiyo.
Bu ne demek? İşlemci darboğazını bypass edebiliyosun demek. İşlemcin 80 FPS verebiliyosa, kart gerisini tamamlayıp sana 160 FPS hissettirebiliyo. Ha bazen latency ya da görüntüde bozulma olabilir ama genelde fark edilmeyecek kadar iyi çalışıyo meretler.
Yüksek Hz Yarışı: 360Hz monitörler orta segmente düştü, 500Hz'ler çıktı başımıza. Rekabetçi oyuncular için iyi hoş da, darboğaz için bela arkadasım. Bi oyunda 500 FPS almak istiyosan işlemcinin saniyede 500 döngüyü tamamlaması lazım. İnanılmaz bi işlemci gücü istiyo bu.
Yani 500Hz monitör alıp CS2'de 500 FPS görücem diyosan, işlemci seçimin ekran kartından daha önemli hale geliyo. Yüksek Hz oyunculuğu, işlemci darboğazının kralının yaşandığı yerdir.
Neden Darboğaz Hesaplama Siteleri (Bottleneck Calculator) Çöptür?
Geldik Technopat'ın en sevmediği konuya... Şu "bottleneck calculator" siteleri yok mu, beni benden alıyo. Şunu net söyleyeyim: Bu siteler tamamen, kesinlikle, %100 işe yaramaz. Sadece işe yaramaz değil, millete yanlış bilgi verdiği için zararlı.
Nasıl çalışıyo bunlar? İşlemciyi seç, kartı seç, sana "%12.7 bottleneck" diye saçma sapan bi sayı veriyo. Nereden geliyo bu sayı? Hiçbir yerden. Rastgele bi algoritma, iki parçanın güç puanına bakıp uyduruyo.
Neden anlamsız peki? Çünkü darboğaz tek bi sayıyla anlatılamaz abi. Neye göre değişir?
Nasıl çalışıyo bunlar? İşlemciyi seç, kartı seç, sana "%12.7 bottleneck" diye saçma sapan bi sayı veriyo. Nereden geliyo bu sayı? Hiçbir yerden. Rastgele bi algoritma, iki parçanın güç puanına bakıp uyduruyo.
Neden anlamsız peki? Çünkü darboğaz tek bi sayıyla anlatılamaz abi. Neye göre değişir?
- Hangi oyunu oynuyosun? (Her motor farklı)
- Hangi çözünürlük?
- Hangi ayarlar?
- Sahne ne? (Şehir içi mi, boş arazi mi?)
- Arkada ne çalışıyo?
- Windows ayarların, BIOS'un vs.
Bakın Cyberpunk 2077 GPU sömürür, CPU nispeten rahattır. Aynı sistemle gir Cities: Skylines 2'ye, CPU ağlar, GPU çekirdek çitler. MS Flight Simulator dünya geometrisi CPU'yu öldürür. Counter-Strike 2 tek çekirdeğe bakar. Tek bi "darboğaz yüzdesi" bütün bunları nasıl kapsasın? Mümkün değil.
Bu siteler 2026 teknolojilerini de bilmiyo. DLSS 4'ü, FSR 4'ü, DirectStorage'ı, Resizable BAR'ı hesaba katmıyolar. Veritabanları çöp, algoritmaları leş.
Tavsiyem: Kullanmayın şunları. Alacağınız parçaları YouTube'a yazın. "i5-14600K + RTX 5070 benchmark" yaz, adamların gerçek testlerine bak. Bu, o sitelerin vereceği bilgiden bin kat daha değerlidir.
Ne Zaman Endişelenmeli?
Bütün bu teknik detayı geçtim, asıl soruya geleyim: Gerçekten ne zaman dert etmeniz lazım?
- Endişelenme: Oyun akıcı, GPU %90-99 arası, CPU %50-70 arası. Takılma yok. İdeal senaryo bu, çayını kahveni iç keyfine bak.
- Yine endişelenme: Oyun akıcı, CPU %90-100, GPU %60-70 ama istediğin FPS'i alıyosun, takılma yok. İşlemci darboğazı var evet ama seni etkilemiyo. Monitörün 144Hz ise ve sen 144 FPS alıyosan kartın %100 çalışmaması umrunda olmasın.
- Endişelen: Oyun takılıyo, donuyo, anlık FPS düşüşleri (drop) yiyosun. Özellikle o mikro takılmalar (stuttering) varsa bu genelde işlemci darboğazı ya da RAM/disk sorunudur. Napıcan? Çözünürlüğü yükselt, grafikleri kökle. Evet yanlış duymadın, artır ayarları. Yükü işlemciden alıp GPU'ya yıkman lazım.
- Parça değiştir: Bütün ayarları denedin, oyun hala oynanmıyo. İstediğin FPS ile aldığın arasında uçurum var. Sadece bu durumda parça değişimi düşünülür, o da sorunu doğru tespit edersen.
Hızlı Referans Tablosu
| Görev Yöneticisi | Sonuç | Aksiyon | |
|---|---|---|---|
| İşlemci Darboğazı | CPU %95-100, GPU %50-70 | Kart tam güç çalışmıyo, FPS kaybın var | Grafikleri veya çözünürlüğü YÜKSELT, Frame Gen aç |
| Ekran Kartı Darboğazı | CPU %40-60, GPU %95-100 | İdeal senaryo, sistem çiçek gibi | Rahatla, paranın hakkını alıyosun |
| V-Sync / FPS Limit | CPU %30-50, GPU %30-50 | FPS sabitlemişsin, donanım dinleniyo | Sorun yok, sistem serin çalışır |
| Her İkisi Düşük | CPU %30, GPU %30 | Oyun optimizasyonu leş veya başka sorun var | Oyun ayarlarını, sürücüleri bi kontrol et |
Son Söz
Darboğaz olayı, teknoloji dünyasının en yanlış anlaşılan mevzusu. Ama artık öğrendiniz: Bu bi arıza değil, fiziğin ta kendisi. Her sistemde darboğaz olur, normaldir. Önemli olan senin oyun zevkini baltalayıp baltalamadığı. Herkese iyi forumlar.
