-Açık kaynağın doğuşu: Linux- TB #9

- Açık Kaynağın Doğuşu: Linux -
- Tadımlık Bloglar 9. Bölüm -
- 50. Blog Özel -
Hepinize merhabalar arkadaşlar, bugün Tadımlık Blogların 9. bölümünde konumuz Linux üzerine olacak. Bu blog yazımın 50. blog yazım olmasından mütevellit Linux severlere güzel bir yazı hazırlayayım dedim. Linux'un tarihine ve nasıl ortaya çıktığına mümkün olduğunca net ve kısaca değineceğiz. Aslında bunu da bir seri haline getirmeyi düşünüyorum. Aynı Apple ile ilgili yazılarımda olduğu gibi bir Linux serisi yapabiliriz. Neyse çok uzatmadan yazımıza değinelim.

| Linux öncesi dönemler: UNIX ve BSD devri |
Linux'dan çok daha öncesinde UNIX ve BSD vardı. UNIX ilk olarak 1969 yılında Ken Thompson ve Dennis Ritchie tarafından tasarlandı.

(Solda ki Ken Thompson, sağda ki Dennis Ritchie)
Bu iki hacı emmi AT&T olarak UNIX'ı tasarlıyorlar 1969 yılında. UNIX'den bahsetmeme gerek yok sanırım çünkü bilmeyen yoktur herhalde. Yine de kısaca bahsetmek gerekirse kendisi bir işletim sistemi modeli. Birçok işletim sistemi ya UNIX tabanlı ya da UNIX türevi olarak geçiyor. Misal Linux bir UNIX türevi. macOS'un çekirdeği Darwin'de bir UNIX türevi. Yani neredeyse kullandığımız çoğu işletim sisteminin büyük büyük atası diyebiliriz. UNIX 1970 yılında piyasaya sürülüyor. Hemen ardından UNIX'i taşınabilir hale getirmek için o dönemler yeni bir program dili olan "C" ile tekrar yazıyorlar. Böylece UNIX tüm Dünya'ya yayılmaya başlanıyor. UNIX açık kaynak olduğu için çoğu kişi tarafından değiştirilip kullanılıyor hatta.

1977 yılında UNIX'e rakip olarak BSD çıkıyor. Aslında BSD UNIX'in bir eklentisi. UNIX'in kaynak kodları ile yazılmış bir şey kendisi. Lakin bu sırada UNIX'e ait bazı kodları da araklıyorlar BSD için. Ve bunun üzerine AT&T BSD'yi geliştiren Kaliforniya Üniversitesine dava açıyor. Tabii bu olay hem BSD'ye hem de UNIX'e zarar veriyor. BSD'nin gelişimi sınırlanıyor ve UNIX'de davadan ötürü pek gelişemiyor.

(Richard Stallman)
AT&T ve Kaliforniya Üniversitesi birbirini yerken 1983 yılında Richard Stallman adlı bir abimiz GNU adını verdiği yepyeni bir proje için kollarını sıvıyor. Bu yepyeni işletim sistemi hem UNIX'e benzeyecekti hem de UNIX'e ait bir kod içermeyecekti. Yani UNIX'e benzeyen ama UNIX olmayan bir yazılım olacaktı. Linux'a giden yolda da önemli bir adımdı bu. Çünkü biliyorsunuz ki Linux'un GNU ile kuvvetli bir bağlantısı var. Neyse bu GNU'yu yazarken bir yandan da bir lisans oluşturuyor GNU için. GNU Genel Kamu Lisansı yani GPL ortaya çıkıyor GNU ile birlikte. Bu lisans ise özgür yazılım vakfına ait bir lisans. Özgür yazılım vakfının sahibi de bu Richard Stallman abimiz. Lakin o zamanlar bir GNU pek ilgi çekmiyor. Çünkü 1980'li yıllarda Macintosh getirdiği GUI yani grafiksel kullanıcı arayüzü ile piyasayı sallamıştı. Aynı şekilde MS-DOS'un çok daha yaygın ve kullanımı kolay bir yazılım olması da GNU'ya olan ilgiyi azaltmıştı. Ayrıca GNU Hurd çekirdeği de eksik ve tamamlanamamıştı.

Bu sıralarda donanım dünyası da değişiklikler geçiriyordu. En basitinden hafiften 32-Bit devri başlıyordu. Bunun öncüsü olarak Intel, 80386 işlemcisini piyasaya sürdü. Yani 16-Bit devrinin bitmesi anlamına geliyor bu.

Bu kadar olayın ardından açık kaynak yazılımlar epey bir zarar gördü. Tam olarak açık kaynak ve ücretsiz bir yazılım yoktu piyasada. İşte tam bu noktada Linus Torvalds devreye giriyor.

| Yıl 1991: Linux'un doğuşu |

(Linux'un babası Linus Torvalds)
Yıl 1991. 1980'li yıllar bitmiş. Artık renkli ekran devri başlamış. DOS gibi komut arayüzüne sahip işletim sistemleri yerini GUI yani grafiksel işletim sistemlerine bırakmış. Bu sıralarda Apple batmaya doğru gidiyordu. Microsoft ise Windows 3.0 ile yakaladığı büyük çıkış ile yavaştan kendi tekel ortamının temellerini atıyordu. Bu sıralarda UNIX, BSD ve GNU ise yerinde sayıyordu. Kapalı kaynak yazılımlar büyük bir pazar payı yakalamıştı o dönemlerde. Açık kaynak yazılımların gelişimlerinin neredeyse durması yüzünden kimse yüzlerine bile bakmıyordu bu yazılımların. O yüzden Linus Torvalds bu duruma son vermek adına 1991 yılında Linux çekirdeğini geliştiriyor. Linux bir UNIX türevi. GNU araçlarını da bünyesinde barındırıyor. MINIX baz alınıyor geliştirilirken. Ve Linux 0.01 ortaya çıkıyor.

İlk Linux çekirdeğini kullanan işletim sistemi karşınızda. DOS tarzı bir işletim sistemiydi. Komut istemi bildiğimiz yani. Lakin tek başına çalışmıyordu. Çalışması önce MINIX kuracaktınız ve ardından Linux'u çalıştıracaktınız. Linux ilk olarak MINIX geliştiricilerine sunulmuştu Linus tarafından. Ki MINIX topluluğundan birçok kişi bu yeni ve heyecan verici Linux çekirdeğine katkıda bulunmaya başlamışlardı.

| Linux ve GNU'nun sıkı bağı |
Linus Torvalds ilk başta Linux'u tamamen kendi oluşturduğu bir lisans ve yazılımlarla piyasaya sürmek istiyor. Lakin daha sonra bunları tek başına yapamayacağını anlayarak vazgeçiyor. Linux için GNU lisansını kabul ediyor ve GNU yazılımlarını Linux çekirdeğine ekliyor. Hatta kendisi Linux 0.1'in sürüm notlarına şöyle bir açıklama da eklemiş.​

Kısaca adam Linux'un tek başına hiçbir işe yaramadığını, ancak GNU yazılımları ile bir bütün haline gelebildiğinden bahsediyor. İşte Linux ve GNU'nun bağları bu noktaya dayanıyor. Ki birçok insan bu yüzden Linux'a GNU/Linux demenin daha doğru olacağını söylüyor.

| Linux'un adı ve maskotunun ilginç hikayesi |
Linux'un adı aslında başlarda Freax olacakmış. Yani "Free" ve UNIX'in "X" harfinin birleşmesiyle oluşan bir isim olacaktı. Sebebi ise Linus Torvalds'ın UNIX ile dalga geçmek istemesiydi. Saf UNIX bedava değildi çünkü. Kaynak kodları devlet sırrı gibi saklanıyordu UNIX'in. Linus Torvalds aslında Linux adını da düşünmüş ama Freax adı daha cazip gelmiş kendisine. Daha sonra Helsinki Teknoloji Üniversitesinden bir tane adam Linus'a "hacı bu nasıl isim böyle?" demiş. Linus ise "o biçim bir isim" demiş. Şaka bir yana üniversiteden Ari Lemmke adlı bir abimiz Linus'a böyle bir ismin saçma olduğunu ve Linux ismini koymasını önermiş. Hatta Linus'a inat kendisine "Linux" adında bir FTP sunucusu vermiş. Linus istemeye istemeye de olsa Linux adını kabul ediyor böylece. Linus adının da nereden geldiğini söylememe gerek yok sanırım. Yine "Linus" ve UNIX'in "X" harfinin birleşmesiyle oluşturulmuş bir isim.


(Linux'un maskotu "Tux")
Hepimizin Linux denilince aklına bu yukarıda ki sevimli ve "minnak" penguen geliyor. Kendisi Linux'un maskotu. Nasıl Windows'un pencereleri ve macOS'un elması varsa, Linux çekirdeğinin de pengueni var. Peki hiç neden bu penguen maskot seçildi diye düşündünüz mü? Belki bilenler olur ama bilmeyenler için kısaca özet geçelim. Linus Torvalds bu Linux'a maskot aradığı zamanlarda Avusturalya'da bir hayvanat bahçesine gitmiş. Orada küçük bir penguen tarafından ısırılmış. İşte o an Linux'un maskotunun bir penguen olmasına karar vermiş. Acaba sivrisinek ısırsaydı Linux'un maskotu sivrisinek mi olurdu diye düşünemeden duramıyorum.

- Kapanış ve Teşekkürler -
Öncelikle şu ana kadar tüm blog yazılarımı okuyan ve bana destek çıkan herkese teşekkürler. Bu 50. blog yazım oldu. 50. blog yazısını Linux üzerine yazalım dedik. 50 blog yazısı boyunca beni destekleyen @Jobs, @357971, @anomalynx ve @shipeeman'a ayrıca teşekkürlerimi sunuyorum. Adını unuttuklarım varsa kusura bakmasınlar. Diğer yazımızda görüşmek üzere, hoş çakalın "efenim".

PossibleTurco sundu...​