Rehber 2026'da monitör alırken dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

Fazla detaya girmeden herkesin anlayacağı şekilde bilgilendireceğim. Çok önemli olmayan kısımlara detay bilgi diye ekleyeceğim, isteğe bağlı okuyabilirsiniz veya geçebilirsiniz.

Öncelikle monitör seçmeden önce incelemesi bulunan bir model seçmeniz gerekiyor. Bunun sebebi kâğıtüstünde yazanların çoğu zaman gerçek değerleri sunmaması. 1ms diye aldığınız monitörün 10-15ms hatta VA panel ise koyu renklerde 40-50ms çıkma ihtimali var. Bu sadece tepki süresinde değil renk gamutu, kontrast oranı, parlaklık vs bir çok alanda geçerlidir.

İncelemelerde dikkate almanız gereken ölçüm cihazı verileridir, eğer incelemede ölçüm cihazı sonuçları değil sadece markanın belirtmiş olduğu teknik özelliklerden bahsediliyor ise bir anlamı olmaz.

Renk gamutu

Renk gamutunda bakmanız gereken değerler DCI-P3 ve Rec 2020 renk gamutlarıdır, çünkü günümüz monitörleri SRGB uzayından çok daha ötesini gösterebiliyor. Yani daha geniş renk alanlarına bakmanız gerekir, önem sırası Rec 2020>DCI-P3> SRGB.

Rec 2020 ve DCI-P3 daha geniş renk kapsamına sahip.



Renk uzaylarında renk kapsamı ve renk hacmi gibi değerler vardır. Sizin bakmanız gereken kısım coverage yani renk kapsamıdır. Eğer SRGB değerine bakıyorsanız renk kapsamına değil hacmine bakın, zira coverage değeri %!00'ü aşamayacağı için hangisinin daha iyi olduğunu anlayamazsınız.

DCI-P3 ve Rec 2020 için coverage
SRGB için volume kısmına bakılmalı

Doygun renkler için minimum %125srgb volume, %90 DCI-P3 coverage ve %65 rec 2020 coverage öneririm. Örnek testler de paylaşacağım.





Kontrast oranı (Çok önemli)

IPS için eskiden ortalama 1000:1 olabilirdi ancak günümüz modelleri 1250:1 civarını rahatça görebiliyor, hatta 1500:1 çıkanlar bile var. Tabii bu premium modeller için geçerli genelde. IPS için minimum 1250:1 kontrast oranı çıkan bir model tercih etmeye çalışın. Kağıtüstünde hepsine 1000:1 yazıyorlar çünkü standart haline gelmiş, ancak gerçekte daha yüksek veya daha düşük değerler elde edilebilir.

Kontrast oranı görüntünün gerçekçiliğini, canlılığını ve siyah kalitesini etkiler. Videodan bunu rahatlıkla görebilirsiniz.

Bu içeriği görüntülemek için üçüncü taraf çerezlerini yerleştirmek için izninize ihtiyacımız olacak.
Daha detaylı bilgi için, çerezler sayfamıza bakınız.

Üçüncü taraf çerezlerini kabul et

​

Her ikiside IPS monitör ama siyah farkını görüyorsunuz. Birinin kontrast oranı diğerinden yüksek, hangisinin olduğunu söylememe bile gerek yok.



Kağıtüstünde hepsinde 1000:1 yazıyor ama gerçekte böyle değil.



Gama

Gama gri tonlarının parlaklığını etkiler. Eğer gama yüksek olursa ekran karanlık olur, detaylar kırpılır. Eğer düşük olursa ekran fazla parlak olur ve siyah tonlarını griye çevirir. Hedef 2.2'yi takip etmelidir.

Aşağıdaki fotoğraf da eğriyi iyi takip edememiş, hedefin üstünde çıkmış. Bu yüzden ekran olması gerekenden daha karanlık gözükecek. Gama tam tersi altında da çıkabilirdi, o zaman da ekran olması gerekenden daha fazla aydınlık olurdu.



Görüntüye etkisi




(Detay Bilgi) İPS vs VA Görüntü kalitesi

Kaliteli bir VA panel görüntü kalitesi açısından IPS'ten çok daha iyi gözükür, çünkü görüntü kalitesine en çok etki eden şey kontrast oranıdır. Kaliteli VA paneller zaten geniş gamut sunabiliyor, ayrıca IPS'ten kat kat yüksek kontrast oranı ve bariz bir şekilde daha iyi siyahlara sahip, doğal olarak daha iyi gözükecektir. Bu söylediklerim oyun, dizi, film vb için geçerlidir. Üretkenlik için IPS hala daha iyi.

VA panelin kendine göre görüş açıları, ghosting vb sıkıntıları vardır, ancak kaliteli VA panellerde ghosting sorunu çözülebilir.

Aynı fiyattaki bir VA monitör genelde IPS monitörden daha zayıf renk gamutuna sahiptir, fakat renk gamutu görüntü kalitesini çok iyi yapmak için yeterli değildir. Ayrıca model bazlı değerlendirmeniz gerekir, çünkü istisna modeller var. Ucuz VA monitörlerden uzak durun ama kaliteli VA panellerden de kaçmayın. Eğer bütçeniz kaliteli bir VA monitör almaya yetmiyorsa IPS tercih etmenizde fayda var, ucuz VA monitörler düşük renk gamutu ve ghosting gibi sorunlardan müzdariptir.

Monitörlerde ağırlıklı olarak IPS panel kullanılmasının sebebi VA monitörlerin çoğunda ghosting sorunu olmasıdır. Ghosting oyun oynarken oyununuzu bozacak düzeyde rahatsız eden bir şeydir, haliyle IPS daha yaygındır. Ama istisna modeller de çıkabiliyor.

Televizyonlarda amaç oyun oynamak değil dizi, film vs izlemek olduğu için görüntü kalitesi devreye girer, bu yüzden VA panel daha yaygındır. 10 tane TV varsa 8 tanesi VA paneldir. TV kategorisini açarsanız çoğunun VA panel olduğunu görürsünüz. İsterseniz Rtings'in TV kategorisini açıp panel türünü seçin, çoğunun VA panel kullandığını görürsünüz. Mini led, edge lit, Qled, Neo Qled gibi kavramlar panel değil, arka aydınlatmayı gösterir. Kullanılan panel IPS, VA, TN, QD-Oled veya W-Oled olabilir.


Parlaklık

Çok fazla detaya girmeye gerek yok, minimum 300 nit çıkan bir model almaya çalışın. 350-400 nit gayet iyidir. Eğer 300nit altında bir monitör alırsanız ekranı görmekte zorlanabilirsiniz. Ayrıca parlaklığında görüntü kalitesine etkisi vardır. Eğer geceleri yoğun kullanıyorsanız minimum parlaklığı düşük modellere yönelebilirsiniz.




Tepki süresi

Öncelikle 1ms veya 0.5ms yazılan monitörler gerçekte bu değeri vermiyor, gerçek değerler için testlere bakmanız lazım. Mesela 45 bin TL'ye satılan 540HZ TN e sporcu oyun monitörünün tepki süresi 1.8ms GTG çıkmış. Bir de en tepe model bu, yani ucuz IPS panellerin 1ms veremeyeceği aşikar.




Tepki süresi tablosunda nelere dikkat etmelisiniz?

Average response time ve siyah ile işaretlediğim kısımlar önemli. Average response time değeri eğer 3-5ms arası ise hızlı, 5-7ms ise ortalama, 7-9ms ise yavaş olduğu anlamına gelir. Zaten 10ms + olmaya başladığı zaman yavaşlığı ve ghosting'i hissetmeye başlarsınız.

Response time kısmında siyah ile işaretlediğim kısımlar ise IPS'in sorun yaşamadığı kısımlar. VA panel almayı düşünüyorsanız burası çok önem arzeder. Koyu renk geçişleri burada yazar, 10-12ms'i geçmemesi iyi olur. Sağdaki tablo ise kırmızılıklar olmasın, yeterli. Eğer yeşil veya biraz turunculuk varsa çok sorun olmaz ancak çok fazla kırmızılık var ise inverse ghosting yapacağı anlamına gelir.


Ghosting testine nasıl bakılır

VA monitörden örnek. Siyah iz black smearing (ghosting) üstteki o yeşil kısımda bildiğimiz ghosting işte. İkiside ghosting ama black smearing koyu renklerdeki kötü tepki süresinden kaynaklı oluşan bir durum. Sağdaki Q27G3XMN ise kaliteli bir VA panel, görüldüğü üzere normal bir kullanıcının rahatsız olacağı düzeyde bir sorun yok.



Bu görselde basitçe açıklanmış:


(Detay bilgi) Monitörlerde HZ değeri önemlimidir?

Evet, HZ değeri önemlidir. Resimde de görüldüğü üzere 360hz oledlerde bile hareket bulanıklığı vardır. Hareket bulanıklığını minimize etmek için yüksek HZ değerine sahip bir monitör veya backlight strobing teknolojisi iyi çalışan bir monitör almanız gerekir.

Arka ışık titremesi, diğer adıyla siyah çerçeve ekleme (BFI), kalıcı bulanıklığı azaltarak, hızlı hareket eden nesnelerin arkasında daha az bulanıklık izi bırakarak hareketin genel görünümünü iyileştiren bir monitör özelliğidir. Monitör tipine bağlı olarak, bunu ya arka ışığına titreme ekleyerek ya da gerçek kareler arasına siyah çerçeveler ekleyerek yapar.



Eğer Backlight Strobing teknolojisi iyi ayarlanmışsa 120hz de bile 480hz gibi hareket performansı elde edebilirsiniz. ELMB, Dyac, MBR, Aim Stabilizer, PureXP vb markadan markaya isimlendirme değişiyor ama amaç aynı. Resimde de görüldüğü üzere ELMB ile Asus İPS monitörün hareket performansı mükemmel hale geliyor. Ama negatif durumlarda var.



Backlight strobing teknolojisi çoğu monitörde kötü çalışır. Görüntü çoğalması, titreme, bazı ayarları kilitleme, parlaklık düşmesi, adaptive sync devre dışı bırakması gibi bir çok sorunu da beraberinde getirebilir. Ayrıca hassas kişilerde göz rahatsızlığına da sebep olabilir. Günümüzde çoğu zaman pazarlama amaçlı kullanılan teknolojilerden birisidir.

Monitörlerde 8 bit veya 10 bit FRC olması önemli midir?

Monitörlerde bit derinliğine fazla takılmayın. 10 bit olması onun daha canlı/doygun renkleri göstereceği anlamına gelmez, daha iyi renk tonları elde edeceğiniz anlamına gelir. Çoğu SDR içerik 8 bit olduğu için 10 bit monitör kullanmak gözle görülür farklılık oluşturmaz.

HDR içerikler genelde 10 bit olur, doğal olarak 10 bit burada fark oluşturur ama HDR deneyimi verebilecek monitör almadıktan sonra 10 bit olması bir şey ifade etmez. Profesyonel incelemeciler FRC veya doğal bit diye ayrım yapmazlar. Gradyan performansına bakarak değerlendirirler. Kaliteli 8 bit + FRC ile ucuz yollu 10 bit monitörden iyi performans elde edilebilir.


Freesync/Adaptive Sync/G-SYNC

Pazarlama amaçlı kullanılan teknolojilerden birisi daha, günümüz monitörleri artık her gpu markası ile uyumlu çalışıyor. Gsync monitörlerde artık freesync veya Freesync monitörlerde Gsync açılabiliyor. Adaptive sync keza hepsiyle uyumlu. Herhangi bir ekran kartı markasıyla uyumsuz bir monitör yok gibi sayılır, hepsi mutlaka markayla uyumlu çalışacak bir teknoloji koyuyor, ve almanız gereken performansı alıyorsunuz, yani dert etmenize gerek yok.

Burada daha detaylı anlatımı var, videoyu açarsanız bu dediklerimle aynı şeyleri duyacaksınız zaten.

Bu içeriği görüntülemek için üçüncü taraf çerezlerini yerleştirmek için izninize ihtiyacımız olacak.
Daha detaylı bilgi için, çerezler sayfamıza bakınız.

Üçüncü taraf çerezlerini kabul et

Arka ışık titremesi

Bazı monitörlerde PWM (pulse with modulation) yani titreme sorunu olabiliyor, hassas kişilerde baş ağrısına, göz yorgunluğuna vs sebep olabilir. Rtings'te bunun testi yapılıyor. Çoğu monitör flicker free yani titreşimsiz ama sıkıntılı olan modellerde var.


VRR Flicker

G-SYNC/FreeSync açıkken oyunlarda değişen kare hızlarıyla birlikte ekran parlaklığı sürekli değişebiliyor. Dikkatinizi dağıtabilir ve rahatsız olabilirsiniz. PC monitors info ve Rtings gibi profesyonel incelemeciler monitörde VRR titremesi olup olmadığıyla alakalı bilgi veriyor.

Oled monitörlerde çok yaygın bir sorun, istisna modeller var ama henüz tam olarak çözülebilmiş değil. Anti-Flicker özelliği var fakat giriş gecikmesi ve stutter gibi sorunlara sebep olabiliyor. VA monitörlerde de bazen olabiliyor, İPS monitörlerde ise nadiren oluyor. Modelden modele göre değişiyor, araştırarak sorunlu olup olmadığını öğrenebilirsiniz.



Kaplama

Nadiren markalar bazı monitörlere daha agresif kaplamalar kullanabiliyor. Hafif, orta veya agresif mat kaplamalar kullanılabilir. Kaplama agresif olursa yansımayı daha iyi engeller ancak görüntüdeki netliği, keskinliği ve canlılığı azaltır.



Monitörler testlere bakarak seçilmelidir, yani nesnel bilgilerle yola çıkarak değerlendirmeniz gerek. Genelleme yaparak ya da kağıtüstü verilere bakarak tercih yaparsanız pişman olabilirsiniz. ​